Ο Έρωτας και η Ψυχή

Έχεις σκεφτεί ποτέ γιατί για τους αρχαίους ελληνες ο Έρωτας είναι θεός; Ούτε ήρωας, ούτε απλώς πρόσωπο σημαντικό, αλλα θεός. Έρωτας δυνατός, ανατρεπτικός, παιχνιδιάρης, "γλυκόπικρος, τεχνίτης στα λόγια, ορμητικός σαν άνεμος, με συγκλονιστική μαγική δύναμη, τύραννος θεών τε και ανθρώπων ή δαιμόνων υπέρτατος", γραφει ο Ε.Ν.Ρούσσος στην Ελληνική Μυθολογία  (Εκδοτική Αθηνών). 
Με τον ένα ή αλλο τρόπο ρυθμίζει τη ζωή μας, κι ας λεμε εμείς ό,τι θέλουμε. Κι ας κανουμε ότι το ίδιο είναι ή μπορούμε να ζούμε χωρίς αυτόν. Εκείνος ξέρει να μας κανει να υπαρχουμε ή όχι. Κινητηρια δυναμη ζωής, βασικό στοιχείο, όχι συμπληρωματικό.    

Ο Ησίοδος στη Θεογονία έγραφε "Έρος ος καλλιστος εν αθανάτοισι θεοίσι, λυσιμελής, παντων δε θεών παντων τ'ανθρώπων δάμναται εν στήθεσσι νόον και επίφρονα βουλήν" (ο Έρωτας  ο πιο όμορφος απο τους θεούς, αυτός που παραλύει τα μέλη του κορμιού,  που δαμάζει το νου και τη φρόνηση στα στήθη όλων των θεών και όλων των ανθρώπων) 

Η Αφροδίτη, η θεά της ομορφιάς και του έρωτα, ήταν κόρη του Ουρανού, αδελφή του Κρόνου, η μόνη θεα του δωδεκαθεου που γεννήθηκε πριν απο το Δία. Γιος της, ο Έρωτας.

Κι ο Έρωτας όταν συναντα την Ψυχή ολοκληρώνεται. Το όνομα της κόρης τους, Ηδονή.

 (William Bouguereau(1825-1905)"L'Enlèvement de Psyché", 1875. Η φωτογραφία από εδώ)

Υπαρχει ενα παραμύθι με μεγαλη διαδοση στην αρχαιότητα - μοτίβα του συνανταμε σε παραμύθια, μύθους αλλα και νεώτερες ιστορίες σε μεταγενεστερες παραδόσεις προφορικού και γραπτού λόγου, ενώ αποτελεσε και πηγή έμπνευσης για έργα ζωγραφικής και γλυπτικής - είναι το παραμύθι του Έρωτα και της Ψυχής.

(François-Édouard Picot (1786–1868), «L'Amour et Psyché», 1817. Η φωτογραφία από εδώ)

Την Κυριακή το απόγευμα, στις 7, στο πλαίσιο των παραλληλων εκδηλώσεων της έκθεσης "Μύρτις, πρόσωπο με πρόσωπο με το παρελθόν", η Αγνή Στρουμπούλη, αφηγήτρια παραμυθιών και η Αγγελική Καθαρίου, λυρική τραγουδίστρια, θα αφηγηθούν, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (με ελευθερη είσοδο) το αρχαίο παραμύθι «Έρωτας και Ψυχή». 
Όπως αναφέρει ο Μ.Κοπιδάκης στην Ελληνική Μυθολογία (ο.π.), στην αναλυση και τα σχόλια μετα την αναγραφή του παραμυθιού (ο.π., τ.3, Αλεξανδρινές παραδόσεις, Έρως και Ψυχή, σελ 341-344, αξίζει αν διαβασετε σε αυτες τις σελίδες όλο το ποαραμύθι) "μοναδική πηγή για το παραμύθι του Έρωτα και της Ψυχής είναι οι Μεταμορφώσεις του Απουλήιου, ενός ρωμαίου μυθιστοριογράφου του 2ου αι. μ.Χ. Είναι όμως βέβαιο ότι ο Απουλήιος χρησιμοποίησε ελληνικές πηγές στη σύνθεση του ιδιότυπου μυθιστορήματός του. Σε αυτό βρίσκουμε το παραμύθι μας να το διηγείται κάποια γριά σε μια κοπέλα για να τη διασκεδάσει.
...Το παραμύθι αυτό που μπορεί να θεωρηθεί ως αρχέτυπο, ξεκινα από τον ελληνικό χώρο. Μέσα στη διήγηση του Απουλήιου, εμφανίζονταιπλήθος ελληνικές ιδέες και σχέσεις και μαλιστα σε ενα χώρο  που όσο απροσδιόριστος κι αν φαίνετα, θυμίζει έντονα Αιγαίο-τα νησιά όπου απλώνεται η φήμη της Ψυχής, το μαντείο του Απόλλωνα στη Μίλητο. Για αυτόν τον λόγο δεν πρεπει να μας εντυπωσιάζει το γεγονός ότι ενώ στη συλλογή του J.O.Swahn με τις 1042 παραλλαγές των επιβιώσεων του παραμυθιού οι 35 μόνο ήταν ελληνικές, ύστερα από μια προσεκτική έρευνα του Γ.Μέγα, ο αριθμός αυτός ανέβηκε στις 494."

Το παραμύθι όπως θα ακουστεί την Κυριακή στο Αρχαιολογικό Μουσείο διασκευάστηκε από την Αγνή Στρουμπούλη. Αυτήν την διασκευή μπορείς να διαβάσεις εδώ.

(Antonio Canova (1757–1822), Amore et Psyche / O έρωτας και η ψυχή,

η φωτογραφία είναι από εδώ)

Ερωτικό Συμπόσιο

Χθες το βραδυ, στο θεατρο Αμαλία, η Πειραματική Σκηνή της Τέχνης παρουσιασε το "Ερωτικό συμπόσιο"
Aρχαία ελληνικά επιγράμματα και σαιξπηρικά τραγούδια μεταφρασμένα από τον Νίκο Χουρμουζιάδη. Λόγια που μιλούν για τον έρωτα που φερνει χαρα, λύπη, γελαει, πειραζει, παραπλανα, καίει, τον έρωτα σε όλες τις ηλικίες των ανθρώπων, σε όλη τη ζωή τους.
"Η μουσική αυτή παράσταση, με θεματικό άξονα τον έρωτα, βασισμένη σε μεταφράσεις του Νίκου Χουρμουζιάδη και σε μουσικές από έργα που εκείνος σκηνοθέτησε στην Πειραματική Σκηνή της «Τέχνης», προγραμματίστηκε, όχι τυχαία, όταν ο θίασος έκλεινε τα τριάντα του χρόνια. Είναι επομένως και μια εκδήλωση τιμής στον πολύτιμο συνεργάτη και συνοδοιπόρο ολόκληρης της τριαντάχρονής μας διαδρομής."
Νικηφόρος Παπανδρέου
Η βραδια είχε μια ιδιαίτερη φόρτιση. Το ενιωθες στους ηθοποιούς. Τραγουδούσαν οι παλιότεροι για τα τριαντα χρόνια τους επανω σε αυτό το ίδιο σανίδι, για τον εαυτό τους αλλά στιγμές ενιωθα και για τους δικούς τους που είχαν φύγει, ο Χρήστος Αρνομαλλης πολλές φορές πέρασε από το μυαλο μου. Ήταν σαν να τραγουδούσαν και για εκείνον. Και για αλλους που έχουν φύγει. Οι νεώτεροι, συνεχεια του θιάσου. Γράφω, νεωτεροι και τους εχω δει τόσες φορες σε εργα της Πειραματικής, είναι πια κομματι και ιστορία του θιάσου. Εμείς, το κοινό. Κάποιοι, θεατες από τα πρωτα βήματα της Πειραματικής. Άλλοι όπως εγώ. Το 85, ήρθα απο το χωριό μου στη Θεσσαλονίκη για σπουδές και το Αμαλία ήταν το πρωτο θεατρο που γνωρισα. Μετα, το Υπερώο και το Κρατικό.
Ήθελα να εχω το κείμενο της παραστασης. Να σου αντιγράψω επιγραμματα, στίχους, λόγια που μιλούν για τον έρωτα να δεις πόσο ίδιος είναι ο ερωτας, πώς ο πόθος και ο ίμερος τους είναι ίδιος σαν τον δικό μας κι ας πέρασαν αιώνες. Θα το κάνω. Και θα δεις.
Μετα βγαίνοντας απο το θεατρο, πηγαίνοντας για το σπίτι πανσεληνος στον ουρανό. Ολοστρόγγυλη η σελήνη. Μια λαμπερή μπαλα, λες και ήταν Αυγουστος, Γενάρης. Έκανε ο ουρανός το σκηνικό του για να συμπληρώσει την όμορφη βραδιά.
(η φωτογραφία από τον Δύσπιστο)

Στην παρασταση "Ερωτικό Συμπόσιο", έπαιζαν και τραγουδούσαν οι ηθοποιοί:
Μομώ Βλάχου, Κυριάκος Δανιηλίδης, Αθηνά Ευσταθίου, Νίκος Κουμαριάς, Άννα Κυριακίδου, Μένη Κυριάκογλου, Νίκος Λύτρας, Στάθης Μαυρόπουλος, Μάριος Μεβουλιώτης, Στέλλα Μιχαηλίδου, Δημήτρης Ναζίρης, Νανά Παπαγαβριήλ, Μαριέττα Σπηλιοπούλου, Έφη Σταμούλη. Στην τελικο χαιρετισμό παρούσα και η Ελενη Δημοπούλου. Και ο Κώστας Βόμβολος καθ'όλη τη διαρκεια της παραστασης, επι σκηνής, στο πιανο να παίζει και ο θίασος να τραγουδα, ενα τραγούδι ερμήνευσε κι ο ίδιος. (Τον θυμασαι στο τραγούδι της Νόρας; Πρεπει να ακούσεις και αυτό που είπε χθες)
Έκτακτη συμμετοχή: Άγγελος Παπαδημητρίου.
Συντελεστές
Μετάφραση, Νίκος Χουρμουζιάδης
Σύνθεση κειμένων, Νίκος Χουρμουζιάδης
Μουσική επεξεργασία, Κώστας Βόμβολος
Κίνηση, Στέλλα Μιχαηλίδου
Εικαστική επιμέλεια, Απόστολος Βέττας και Ιωάννα Μανωλεδάκη
Σκηνοθεσία, συλλογική
Μουσική σύνθεση, Κώστας Βόμβολος, Ηρακλής Πασχαλίδης, Γιώργος-Εμμ. Λαζαρίδης
Οργάνωση παραγωγής, Βασίλης Τζαφέρης

Έστησε ο Έρωτας χορό με τον ξανθό Απρίλη

Πέρασε η μεγάλη βδομάδα, πέρασε το Πάσχα, νάμαι. ΄Ολες τις μέρες που πέρασαν ένας στίχος τριγύρναγε στο μυαλό μου "γλυκειά η ζωή, κι ο θανατος μαυρίλα". Τον Διονύσιο Σολωμό, όσο μεγαλώνω τον καταλαβαίνω καλύτερα. Είχα την τύχη στο πανεπιστημιο να εχω καθηγήτρια την Ελένη Τσαντσάνογλου, μας μιλούσε για τον ποιητή και έμπαινε φως μέσα μου. Εμπνευσμένη, σοβαρή, σπουδαία καθηγήτρια, τι κρίμα που έφυγε τόσο νωρίς. Όμως και τότε, δεν ήμουν όσο έτοιμη έπρεπε, φαίνεται. Τώρα ξαναθυμάμαι τα λόγια της, τον τρόπο που μας μιλούσε για αυτόν, τη λεπτή φιγούρα με τα μακρια καταμαυρα μαλλιά της, αυστηρή και προσηλωμένη στη δουλειά της, ένιωθα ότι αγαπαει πολύ να μας μιλάει για τον σπουδαίο ποιητή. Θυμάμαι τα ποιήματά του, τον ξαναδιαβάζω και είναι αλλιώς. Τα ελληνικά του, οι δυνατές εικόνες, τα συναισθήματα, οι περιγραφές, όλα, αλλιώς. Αυτός και ο Παπαδιαμάντης. Μόνο με αυτούς τους δυο νομίζω νιώθω το ίδιο. Κι αυτό το Πάσχα ξανά τόσο γλυκό στο πρόσωπο τ' αέρι, που λες και λέει μες στης καρδιάς τα φύλλα: "γλυκειά η ζωή, κι ο θάνατος μαυρίλα". Τι κι αν τα παιδικά λουστρινένια μου παπούτσια της Λαμπρής έγιναν ψηλοτάκουνες γόβες, το παιδικό φουστανι, φόρεμα γυναικείο τώρα, τα άσπρα βαμβακερα δαντελωτα καλτσακια το πρώτο λεπτό καλσόν της άνοιξης. Το ίδιο νιώθω όπως τότε. Κι όταν ρίχνω μια τελευταία ματια στον καθρεφτη πριν φύγουμε για την εκκλησία του χωριού πάλι βλέπω το μικρό κορίτσι που καμαρωνε για τα καινούρια της Ανάστασης. Και χαίρομαι το γλυκό φιλί του αέρα στο πρόσωπο, ίδια κι απαράλλαχτα όπως τότε. Μιλούσα με τον Δήμο προχθες, του έλεγα για τον Σολωμό, με ρώτησε, γιατί λέει ο ποιητής τον Απρίλη ξανθό. Δεν πήγαινε το μυαλό μου, άργησε λίγα δευτερόλεπτα να μου απαντήσει, αν σου πω αμεσως αμεσως δεν θα το θυμάσαι μετα μου είπε, πρεπει για λίγο να σκεφτείς. Μετα μου είπε. Τον Απρίλη οι αγροί γεμίζουν κίτρινα λουλούδια, ο Απρίλης λοιπόν είναι ξανθός. Είναι σπουδαίος ο Δήμος. Μια φραση μου είπε, εικόνες πλημμύρισαν το μυαλό μου. Αμέσως ήρθαν οι εικόνες αυτού του απριλιάτικου Πάσχα. Έτσι ήταν. Χαλιά από κίτρινα αγριολούλουδα στο δρόμο για το χωριό. Έξω από την Πέλλα, άλλο απο κίτρινο δεν έβλεπες. Α, ρε Αναστασία μια φωτογραφία δεν τράβηξες...
Έστησε ο Έρωτας χορό με τον ξανθό Απρίλη.
Κι η Φύση βρήκε την καλή και τη γλυκιά της ώρα.
Νερά καθάρια και γλυκά, νερά χαριτωμένα.
Χύνονται μες στην άβυσσο τη μοσχοβολισμένη.
Τα σπλάχνα μου και η θάλασσα ποτέ δεν ησυχάζουν
Το θρησκευτικό μου άισθημα δεν είναι καθόλου δυνατό, ίσα - ίσα το αντίθετο θα έλεγα, όμως το Πάσχα , τα έθιμά του, το έξω του, το μαζί των ανθρώπων, η φύση που οργιάζει-σιγά μην έλεγα αυτή τη λέξη μικρή- το κίτρινο στους αγρούς αν είναι Απριλης, το κόκκινο αν είμαστε μεσα στο Μάη, αυτό είναι το Πάσχα για μένα.
Φετος μεγάλη πια, έφτασε η σειρά μου να μαγειρέψω εγώ τα πατροπαραδοτα. Να ετοιμάσω τη μαγειρίτσα - γελούσα με τα ανήψια μου, "κακομοίρηδες, θα μετραω τις μπουκιές σας, μην αφήσετε σταλα στο πιατο, τόση ώρα μαγείρευα", μετα πηγαινοερχονταν στην κουζίνα να ξαναγεμίσουν τα πιάτα τους, όσο να πεις, μια ικανοποίηση την πήρα- το κατσικι και τα υπόλοιπα. Είδα πώς είναι να είσαι από την άλλη μεριά, τα παιδιά από τη μια, εσύ από την άλλη. Καλά ήταν. Εδώ που τα λέμε ευελιξία χρειάζεσαι. Και να χαίρεσαι το ρόλο σου, όποιος κι αν είναι αυτός. Να σου πω την αλήθεια μια χαρα είναι να είσαι βοηθός του σεφ, όποτε το κάνω πολύ το ευχαριστιέμαι, ωραία είναι κι όταν πρεπει να τα ετοιμάσω μόνη μου. Σιγά μη σε ρωτήσουν οι περιστασεις τι θες να είσαι. Είσαι ό,τι πρεπει κάθε φορά.
Σιγά μη σε ρωτήσουν τα τραγούδια αν τα αφήνεις να έρθουν στον ύπνο σου.

Έρχονται και σε ξυπνάνε ξημερώματα και δίχως να το καταλάβεις σιγοτραγουδάς.



Από την άλλη έχω καιρό να ξυπνήσω γελώντας. Ωραίο ξύπνημα που είναι κι αυτό... Τώρα αν μου το έλεγε αλλος αυτό λες να τον έλεγα αλαφροϊσκιωτο κι επειδή το λέω για μενα, κάνω ότι δεν τρεχει τίποτα; Θα 'χει γούστο.
Πάντως και γούστο και χιούμορ νομίζω έχει - και αυτό θα τους σώσει, να με θυμηθεις- ο τρόπος που απαντούσαν η γενιά του γιου μου, ο ένας στον αλλον, τώρα, στις αναστασιμες ευχές. "Χριστός Ανέστη" ερχόταν το μήνυμα, "Έλα, και φέτος;" ή "Άντε,τα καταφερε παλι!" έγραφε η απάντηση.
Αυτα μαθαίνεις αμα ζεις με αυτή τη γενιά και μαζί κι ωραία τραγούδια σαν αυτό:






Y.Γ. Ο Ανδρέας Ζ. ανέβασε καποιες φωτογραφίες από την ξενάγηση της καλημεροπαρέας στο Κτήμα Γεροβασιλείου, για να τις δεις κάνε κλικ εδώ. Ανδρέα, σε ευχαριστώ πολύ!

Σκόρπια, μιας μέρας.
Διάβαζα χθες σε κομμάτι, του Πέτρου Δεμερτζή, σ'ένα περιοδικό (GK): "το να προσθέτεις χρόνια στη ζωή είναι πιο εύκολο από ό,τι θα περίμενε κανείς, αλλα το δυσκολότερο, και πολύ σημαντικότερο, είναι να γεμίζεις τη ζωή σου με πράγματα, αναμνήσεις, ανθρώπους, ιστορίες..." (αν το διαβασες ή το διαβάσεις κι εσείς στο περιοδικό, αλλαξα μονο το πρόσωπο στο τελευταίο ρήμα, είπαμε το χούι...)

Ονειρεύεσαι, δοκιμάζεις, κλαις και γελάς, βαζεις τα δυνατά σου, κουράζεσαι, χαίρεσαι και λυπάσαι, αγαπάς, πέφτεις και ξανασηκώνεσαι, προσπαθείς, χάνεις και κερδίζεις, συνεχίζεις.
Γεμίζεις τα χρόνια σου με ζωή.
Έτσι κι αλλιώς εσύ διαλέγεις τι θελεις. Προσθετεις χρόνια στη ζωή σου ή ζωή στα χρόνια σου;



Όσα τραγούδια κι αν ακούσω, παντα θα είναι για μένα ίσως το καλύτερο τραγούδι που γραφτηκε ποτέ. Μου έστειλαν αυτήν την εκδοχή του, δεν την ήξερα. (Στέφανε, ευχαριστώ)


Ναι, το ξέρω ότι τρεχεις και δεν προλαβαίνεις. Δεν μου το λες, αλλα το ξερω. Ότι και οι δουλειές είναι πολλές και τα ζόρια μεγάλα. Ότι η χρονιά είναι δύσκολη. Και καμιά φορα παλεύεις μόνος με τα κύματα. Κι όλο κι όλοι σου ζητανε, σου γκρινιάζουν, λενε τα δικά τους, στον κόσμο τους. Κι όλο σου λείπει αυτό που θα έκανε τη ζωή σου μαγικη. Όσο χαζό κι αν σου φανεί, σου λέω, κάνε μια μικρή, μικρούλα σταση να σου χαρίσω ένα παραμύθι, για λίγα λεπτα και μετα καλή δύναμη για όσα έρθουν. Θα τα καταφέρεις να δεις. Όλα θα τα καταφερεις. Εσύ μπορείς. Σκεψου τι καταφερες μέχρι τώρα. Και στάσου μόνο για λίγα λεπτά. Να σου πει ένα παραμύθι, σήμερα στην εκπομπή, η Ανθή Θάνου. Ένα παραμύθι που αγαπώ πολύ, ενα παραμύθι για τα συναισθήματα των ανθρώπων, ένα παραμύθι που λεει πώς ο έρωτας κρύφτηκε σε μια τριανταφυλλιά και μετά...

Ο έρωτας είναι…

Δεν είναι δύσκολο να αρχίσεις να το πιστεύεις. Στην αρχή λες αποκλείεται. Εγώ θα γίνω αλλιώς. Αγαπάς. Όλο σου το είναι ερωτευμένο. Με την αγάπη σου. Την μοναδική για σένα. Το αγαπημένο σου πρόσωπο όλος ο κόσμος. Η δύναμή σου, η λαχτάρα και ο πόθος σου, το νόημα της ζωής σου. Το λες, το δείχνεις. Γίνεσαι το καλύτερο που βλέπεις στα αγαπημένα μάτια. Θέλεις να ζεις, να δημιουργείς, να μοιράζεσαι, να κάνεις τα δύο ένα και το ένα δύο. Όλο σου το είναι ερωτευμένο. Ερωτευμένο και με την ορμή της ζωής. Με αυτό που σου λέει τόλμα. Εκεί και σε αυτό που αγαπάς. Έτσι να ζείς, έτσι να προχωράς σε όλα, να είσαι εσύ ολόκληρος με ό,τι καταπιάνεσαι.
Περνάει ο καιρός. Γύρω άνθρωποι κουρασμένοι. Ανικανοποίητοι. Γκρινιάρηδες. Δε γελάνε, μιλάνε. Δε μιλάνε, σωπαίνουν. Και πάνε. Μόνοι. Στη δουλειά. Στο σπίτι. Γρήγορα. Κατεβασμένα μούτρα. Γκρινιάζουν. Μουρμουρίζουν. Ελέγχουν. Όλα φταίνε. Βαριούνται. Ένα κουκούτσι φτύνουν οι λέξεις τους.
Και τι; Έτσι είναι όλοι, σου λένε. Αμίλητοι στον καναπέ. Πιζάμες. Παλιές φόρμες. Βαρεμάρα. Απέναντι η τηλεόραση. Ο έρωτας δε μένει πια εδώ. Η ζωή είναι αλλού.
Έτσι είναι όλοι, σου ξαναλένε. Κοίτα γύρω σου. Πού ζεις; Δεν βλέπεις πώς ζουν όλοι; Ποιος μπορεί να είναι ερωτευμένος μετά από χρόνια πολλά; Περνάει ο έρωτας. Αλλά δεν πειράζει. Αυτό είναι το κανονικό. Δε λένε "αυτό είναι το συνηθισμένο". Αυτό είναι το κανονικό, δηλαδή το φυσιολογικό, λένε. Και συμπληρώνουν, ο έρωτας δεν κρατάει για πάντα, όταν περάσει ο καιρός γίνεται ενδιαφέρον, αγάπη, εκτίμηση, συνήθεια και άλλα… Δεν είναι δύσκολο να αρχίσεις να το πιστεύεις.

Και μετά διαβάζεις. Ετών 104. Ο ομότιμος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, Εμμανουήλ Κριαράς. Στην δημοσιογράφο Βίκυ Χαρισοπούλου. Στα ΝΕΑ.

«Ερωτεύτηκα πολύ.
Έζησα όλη μου τη ζωή ερωτευμένος.
Με την κυριολεξία του όρου.
Με συγκίνηση», λέει ο καθηγητής Εμμ. Κριαράς
«Έρωτας είναι η επιδίωξη του ιδανικού. Σε όλες του τις εκφάνσεις. Ξεχωρίζω δύο: τον σαρκικό - πνευματικό έρωτα προς τη- τον σύντροφο και τον έρωτα προς την εργασία. Αυτό που λέμε φιλεργία.»
«Ο έρωτας είναι το αντίδοτο του θανάτου. Είναι ίσως η ίδια η ζωή. Μόνο όταν είσαι ερωτευμένος ζεις. Ειδάλλως είσαι... πέτρα...»
«Κρατώ ακόμα ψήγματα έρωτα και προς τη μνήμη της γυναίκας μου και προς την εργασία. Ζω. Νιώθω. Εργάζομαι ακόμα, αλλά με δυσκολία. Δεν δίδει η ζωή χωρίς έρωτα - ευτυχία…»

Λέει κι άλλα σημαντικά ο καθηγητής. Κι άλλες φορές έχει μιλήσει στη Βίκυ Χαρισοπούλου. Είναι μια σπουδαία δημοσιογράφος. Την θαυμάζω και την εκτιμώ πολύ.
Η τελευταία της ερώτηση σε αυτή τη συνέντευξη,
«Τι να κάνουμε; Εκατό και πλέον χρόνια μετά (ο Β. Ι. Λένιν έθεσε το ερώτημα το 1902 στο ομότιτλο βιβλίο του);»
Και η απάντηση: «Οι Σπαρτιάτες το έθεσαν λακωνικότερα όλων το 410 π.Χ. μετά τη ναυμαχία της Κυζίκου. «Έρρει τα κάλα, Μίνδαρος απεσύα, Πεινώντι τώνδρες, Απορίομες τι χρη δραν». (Καταστράφηκαν τα πλοία. Ο Μίνδαρος σκοτώθηκε. Οι άνδρες πεινούν. Απορούμε τι πρέπει να πράξουμε.) Να υπομένουμε. Μια λύση είναι εσείς να μιλάτε. Να λέτε πάντα αυτό που πιστεύετε... Και να πληροφορείτε σωστά. Μη δέχεσθε να γίνετε όργανα του οποιουδήποτε. Εξαγοράζονται πλέον εύκολα οι άνθρωποι... Πριν από λίγα χρόνια διάβαζα καθημερινά και μάλιστα εμβριθώς δυο, τρεις εφημερίδες. Τώρα πια με κουράζει αυτή η ελαφρότητα... Το μόνο ιδανικό που απέμεινε είναι ίσως ο Έρωτας. Υπό την έννοια της αέναης επιδίωξης του ιδανικού...»

Υ.Γ. Της Κωνσταντινιάς που έδωσε την αφορμή.