... και το ενα φερνει το αλλο

Μαμαδοσκέψεις. Προχθες μας είχαν ενημέρωση, μαθητές και γονείς, στο φροντιστηριο του γιου μου για το σύστημα εισαγωγής στο πανεπιστημιο, τις κατευθύνσεις και τα πεδία, τις σχολές και όσο μπορούσαν φυσικά τις επαγγελματικές συνθηκες και προοπτικές όσων επαγγελμάτων κυρίως ενδιεφεραν τα παιδιά. Μια τυπική συναντηση, την οποία πολλα παιδια και γονείς παρακολουθούν μαλλον καθε χρόνο.
Σε ιδανικές συνθήκες αυτές τις ενημερωτικές συναντησεις θα ήταν πολύ καλό να τις πραγματοποιεί το δημόσιο σχολείο και ελπίζω καποτε να το δούμε κι αυτό στην Ελλάδα.


Εκτός απο αυτήν καθεαυτήν την ενημέρωση είχαν ενδιαφερον κι άλλα πραγματα. Το πώς, ας πούμε, οι γονείς μετέφεραν με ανησυχία κάτι μάλλον κοινό ή τουλαχιστον όχι ασυνηθιστο πια, την εικόνα των παιδιών τους που δεν εχουν αποφασίσει μεχρι και την τρίτη λυκείου ποια σχολή, ποιες σχολές θελουν να δηλώσουν. Θα πεις εύκολο είναι; Ιδιαίτερα στις τωρινες συνθηκες με πόση σιγουριά να κατευθυνεσαι πρόσω ολοταχώς για μια κατευθυνση; Βεβαια αν κάτι το αγαπας πολύ, αν είσαι φτιαγμενος για αυτό, το πραγμα αλλαζει. Το ακολουθείς και δε πα να σου λενε ότι είναι εγγυημενη η ανεργία, κορεσμενο το επαγγελμα, καπου στον κόσμο θα ασκήσεις αυτό που αγαπάς. Μωρε γερό κι ευτυχισμενο να είναι το παιδί και ας δουλεψει όπου μπορεί, θελει και βρει. 
Αν και στ'αλήθεια κάτι που σκεφτόμαστε πιο πολύ μαμαδες και μπαμπαδες καμια φορα δεν είναι νομίζω που δεν ξερουμε τα παιδια μας ποια σχολή θελουν να δηλώσουν, αλλα κάτι άλλο. Που δεν εχουν, αν δεν εχουν ή δεν το ξερουμε εμείς, μια αγαπη ιδιαίτερη σε ενα μάθημα, ενα κόλλημα βρε παιδί μου, να πουν αυτό το μάθημα, αυτο το αντικείμενο το γουσταρω πολύ. Να πω όμως την αλήθεια; Καμιά φορα το εχουν αυτό το μάθημα, το εχουν αυτό που ονειρευονται, αλλα δεν θελουν να το πουν στους γονείς τους. Αμα ξεραμε τι λενε στους φίλους τους θα μεναμε έκπληκτοι, ετσι νομίζω.


Κι όσο το σκεφτομαι ενα καλό μπορεί να το εχει η κρίση. Πού οι εποχες που πίεζαν ασφυκτικά οι γονείς τα παιδια να ακολουθήσουν ενα επαγγελμα που κατα τη γνώμη τους εχει κύρος, καταξίωση, λεφτα εννοούσαν κυρίως δηλαδή αλλα δεν το ελεγαν ετσι, το ελεγαν "σιγουριά και εξασφαλιση". Τωρα, σε γενικές γραμμες, παει αυτό, ποια σιγουριά, ποια εξασφάλιση... Καλό είναι αυτό, θα πεις; Σε καμια περίπτωση πλην μιας, όταν όλα εχουν ρίσκο το ρίσκο αυτού που τουλαχιστον αγαπας ανταγωνίζεται επι ίσοις όροις όλα τα υπόλοιπα, τουλαχιστον. Και πιο ευκολα ίσως ενα παιδί σήμερα μπορεί να πει αυτό θελω να κάνω. Τι να του αντιταξεις; Την ανυπαρκτη σιγουριά του ποιού αλλου;

Ακουγα την ενημερωση σκεφτόμουν κι αυτα μεσα μου. Με αυτα κι εκείνα ακόμα και μια τυπική διαδικασία όπως η φροντιστηριακή ενημερωση περί όσων ελεγα πριν παλι χρήσιμη ήταν.Και σε αυτό βοηθησε μαλλον και ο συγκεκριμένος εισηγητής καθηγητης, προσγειωμενος, πρακτικός και ανοικτόμυαλος μαζί. 

Τα παιδια μας θα σπουδασουν και θα ψαξουν δουλεια σε εναν κόσμο που εχει αλλαξει πολύ απο εκείνον που ξεραμε. Ενα όμως ίσως έμεινε ίδιο. Τον δρόμο τον ανοίγουν τα σταυροδρόμια κι όχι οι μονόδρομοι. Ό,τι κανουν ας εχει ανοικτό ορίζοντα και δυνατότητα να αλλαξει δρόμο, να παει αλλού, αυτό το αλλού μπορεί να είναι καλύτερο κι απ'ό,τι φανταζονται καμια φορα.
Ποιος άλλωστε ξερει σιγουρα πώς θα είναι ο κόσμος σε ενα, δυο, δεκα χρόνια;

Θυμαστε μια ομιλία του Κεν Ρόμπινσον; (είναι εδώ) Εκείνη που έλεγε, ανάμεσα σε αλλα: "Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση, και νομίζω οτι όλοι έχουμε. Έχουμε τεράστιο δικαιωματικό ενδιαφέρον γι' αυτή, εν μέρει επειδή η εκπαίδευση είναι προορισμένη να μας πάει σε ένα μέλλον που δεν μπορούμε να συλλάβουμε. Αν το σκεφτείτε, τα παιδιά που ξεκινούν το σχολείο φέτος θα συνταξιοδοτηθούν το 2065 (σημ. η ομιλία δόθηκε το χειμώνα του 2006- αλλαξαν ήδη πολλα, αναμεσα σε αυτα και τα όρια συνταξιοδότησης...) Κανένας δεν έχει την παραμικρή ιδέα- παρ' όλη τη γνώση που παρελαύνει εδώ τις τελευταίες τέσσερις ημέρες - για το πώς θα είναι ο κόσμος σε πέντε χρόνια. Ωστόσο, πρέπει να τα εκπαιδεύσουμε γι' αυτόν. Έτσι η μη προβλεψιμότητα, νομίζω, είναι εντυπωσιακή" και κατεληγε "παρεμπιπτόντως, μπορεί εμείς να μην δούμε αυτό το μέλλον αλλά εκείνα θα το δουν. Δουλειά μας είναι να τα βοηθήσουμε να κερδίσουν κάτι από αυτό"

Διαβαζοντας χθες ενα κείμενο στην Athens Voice, είναι ένα άρθρο του καθηγητή Jeffrey Sachs, διευθυντή του Earth Institute του Columbia University που δημοσιεύτηκε, στους Financial Times, μου ήρθαν αυτα τα λόγια στο μυαλό.
Μπορεί να μην ξερουμε το μελλον όπου θα ζήσουν τα παιδιά μας, ίσως είναι απο δύσκολο εως αδύνατον να τα συμβουλέψουμε σίγουρα, μπορεί όμως μαζί τους να καταλαβουμε ποια κατευθυνση τους ταιριάζει, σε τι ίσως να έχουν, και να εχει και το ίδιο ως τομέας, προοπτική και δυνατότητες
Το άρθρο, ας πούμε, του καθηγητή Jeffrey Sachs, καταλήγει σε ενδιαφερουσες απόψεις για το μελλον της χώρας μας, αρα των ανθρώπων που θα δραστηριοποιηθούν και επαγγελματικά σε αυτήν τα επόμενα χρόνια, ελπίζοντας πως θα αναπτύξουμε, αφου διαθετουμε αυτό που λεμε το αρχικό "αναγκαίο κεφαλαιο" (ήλιος, άνεμος, θαλασσα, επινοητικότητα) πρωτοβουλίες, επιχειρηματικότητα και εφευρετικότητα:
"Η Ελλάδα στην πραγματικότητα έχει πολλές ενδιαφέρουσες προοπτικές ανάπτυξης.
Έχει τεράστια ηλιακή και αιολική ενέργεια για εξαγωγή προς τις ενεργοβόρες βόρειες χώρες. Προσφέρει ένα θαυμάσιο συγκοινωνιακό κόμβο για το εμπόριο Ευρώπης-Ασίας. Νέοι Έλληνες μηχανικοί λογισμικού κάνουν αισθητή την παρουσία τους στον τομέα των τεχνολογιών της πληροφορίας. Και φυσικά η Ελλάδα παραμένει ένας από τους πιο υπέροχους προορισμούς στον κόσμο για τουρισμό, εξερεύνηση και στοχασμό γύρω από τον άνθρωπο"

Το ενα εφερε το αλλο, και στο τελος;

Ξαναδιαβασα μια ακόμη ομιλία του Κεν Ρόμπινσον (αυτή), κι ενα σημείο της που μπορεί και παντα να είναι επίκαιρο, λεει:
"Πρόσφατα διάβασα μια υπέροχη ρήση του Αβραάμ Λίνκολν, που πιστεύω ότι και εσείς θα την βρίσκατε ενδιαφέρουσα αυτήν τη στιγμή. (Γέλια) Είπε τα εξής τον Δεκέμβριο του 1862, κατά τη διάρκεια του δεύτερου ετήσιου συνεδρίου του Κογκρέσου. Να σημειώσω ότι δεν έχω ιδέα τι γινόταν εκείνη την εποχή. Δεν μαθαίνουμε Αμερικανική ιστορία στη Βρετανία. (Γέλια) Την αποσιωπούμε. Ξέρετε, είναι πολιτική μας. (Γέλια)
Λοιπόν, χωρίς αμφιβολία, κάτι συνταρακτικό συνέβαινε το Δεκέμβριο του1862, το οποίο όσοι είναι μεταξύ μας Αμερικανοί θα το γνωρίζουν. Αλλά είπε το εξής: "Τα δόγματα του ήρεμου παρελθόντος είναι ανεπαρκή στο καταιγιστικό παρόν. Οι περιστάσεις είναι πολύ φορτισμένες με δυσκολίες και πρέπει να αρθούμε στο ύψος τους μαζί τους". Την αγαπώ αυτήν την ρήση. Όχι να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων αλλά να αρθούμε μαζί με τις περιστάσεις. "Δεν έχουμε ξαναζήσει τέτοιες καταστάσεις, για αυτό και πρέπει να σκεφτούμε με νέο τρόπο και να δράσουμε με νέο τρόπο. Πρέπει να απελευθερώσουμε πρώτα τους εαυτούς μας και στη συνέχεια να σώσουμε τη χώρα μας"
Την αγαπώ πολύ την λέξη "απελευθερώνω". Ξέρετε τι υπονοεί; Ότι υπάρχουν ιδέες που μας σκλαβώνουν το μυαλό, ιδέες τις οποίες τις αποδεχόμαστε σαν τη φυσική τάξη των πραγμάτων, τον τρόπο που υπάρχουν τα πράγματα. Και πολλές από τις ιδέες μας είναι διαμορφωμένες, όχι για να συνάδουν με τις συνθήκες αυτού του αιώνος, αλλά για να ταιριάζουν με τις συνθήκες προηγούμενων αιώνων. Ωστόσο το μυαλό μας είναι ακόμα υπνωτισμένο από αυτές. Και πρέπει να απελευθερώσουμε τους εαυτούς μας από κάποιες από αυτές. Βέβαια είναι ευκολότερο να το λέμε παρά να το κάνουμε..."

Εμ, αν ήταν ευκολο όλοι θα το έκαναν, θα ελεγε ο παππούς μου, αλλα αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

(Η φωτογραφία είναι του Χρήστου Κοτσιόπουλου, www.greeksky.gr, είναι δημοσιευμενη κι εδω

Ο ίδιος γραφει για την φωτογραφία και την φωτογράφιση:

"Μετά από μήνες αναμονής και εντατικής προετοιμασίας για την φωτογράφηση της Σεληνιακής έκλειψης, όλα πήγαν στραβά εξαιτίας μιας σφοδρής καταιγίδας κατά την διάρκεια του φαινομένου.

Όλα; Όχι ακριβώς, καθώς ένα μικρό άνοιγμα στα σύννεφα που κράτησε 10 περίπου λεπτά, στην μέση της ολικότητας μου επέτρεψε να δω και να φωτογραφήσω ένα πραγματικά απίστευτο θέαμα!

Αστραπές από την μια πλευρά, η ολική έκλειψη από την άλλη και εγώ στην μέση, πότε να τρέχω για να βρω την κατάλληλη γωνία λήψης και πότε να κοντοστέκομαι και να θαυμάζω το μεγαλείο της φύσης στο αποκορύφωμα του!

Η λήψη έγινε στο Πέζι Ικαρίας, ένα μέρος γνωστό και σαν «ο πλανήτης των κατσικιών», λόγω του βραχώδους τοπίου και των περίεργων σχημάτων των βράχων")

"Φέρτε την επανάσταση στην εκπαίδευση!"

Θυμασαι αυτήν την ομιλία;
"Πώς το σχολείο σκοτώνει τη δημιουργικότητα", του Κεν Ρόμπινσον στο TED.
Μιλούσαμε και στο καλημεροblog και στην εκπομπή περισυ: http://kalimera958fm.blogspot.com/2009/06/blog-post_21.html

Πριν λίγους μήνες ο Κεν Ρόμπινσον μίλησε ξανα στο TED με θεμα:
"Φέρτε την επανάσταση στην εκπαίδευση!".
Ακολουθεί το βίντεο με την ομιλία του και στη συνεχεια σχεδόν όλο το κείμενό του.
Η μεταφραση στα ελληνικά της ομιλίας του Κ.Ρόμπινσον στο TED εγινε απο τον Δημήτρη Μαλέα.

 

«…Τέσσερα χρόνια πριν στο συνέδριο του TED, στο οποίο μίλησα κι εγώ, μίλησε ο Αλ Γκορ για την κλιματική κρίση. Και αναφέρθηκα σε αυτήν στο τέλος της προηγούμενης ομιλίας μου. Έτσι, θέλω να συνεχίσω από εκεί που σταμάτησα τότε γιατί τα 18 λεπτά ήταν λίγα, να πω την αλήθεια Έτσι, όπως έλεγα... (Γέλια)
Βλέπετε, είχε δίκιο.
Εννοώ, είναι προφανές ότι περνάμε μείζονα κλιματική κρίση. Και πιστεύω πως αυτοί που δεν το πιστεύουν, θα έπρεπε να βγαίνουν έξω περισσότερο. (Γέλια) Ωστόσο, πιστεύω ότι ζούμε και μια ακόμη κλιματική κρίση η οποία είναι το ίδιο σημαντική, έχει τις ίδιες ρίζες και είναι ανάγκη να αντιμετωπιστεί το ίδιο επιτακτικά. Και με αυτό εννοώ -- και επί της ευκαιρίας μπορείτε να πείτε "Κοίτα, είμαι καλά, μου φτάνει μία κλιματική κρίση. Δεν χρειάζομαι και μια δεύτερη". Αλλά αυτή δεν είναι μια κρίση φυσικών πόρων, παρότι πιστεύω ότι και αυτή είναι αληθινή, αλλά μια κρίση ανθρώπινων πόρων.
Βασικά πιστεύω ότι όπως ανέφεραν και άλλοι ομιλητές, κατά τις προηγούμενες μέρες, δεν αξιοποιούμε επαρκώς τα ταλέντα μας. Οι περισσότεροι άνθρωποι ζούνε ολόκληρη τη ζωή τους δίχως να έχουν συναίσθηση για το ποια μπορεί να είναι τα πραγματικά τους ταλέντα ή, αν έχουν κάποιο, για να μιλήσουν γι' αυτό. Συναντώ όλων των ειδών τους ανθρώπους που πιστεύουν ότι δεν είναι αληθινά καλοί σε κάτι.
Συνήθως διαχωρίζω τους ανθρώπους σε δύο κατηγορίες. Ο Τζέρεμι Μπένθαμ, μεγάλος ωφελιμιστής φιλόσοφος, υποστήριξε το εξής "Υπάρχουν δύο κατηγορίες ανθρώπων σε αυτόν τον κόσμο, αυτοί που διαχωρίζουν τον κόσμο σε δύο κατηγορίες και οι υπόλοιποι" (Γέλια) Λοιπόν, εγώ το κάνω (Γέλια)
Συναντώ διαφόρων ειδών ανθρώπους που δεν τους αρέσει αυτό που κάνουν. Απλά περνάνε την ζωή τους κάνοντας το. Δεν αντλούν ευχαρίστηση από τη δουλειά τους. Υπομένουν καρτερικά αντί να το χαίρονται και περιμένουν να φτάσει το σαββατοκύριακο. Αλλά συναντώ και ανθρώπους που πραγματικά αγαπάνε αυτό που κάνουν και δεν μπορούν να φανταστούν τον εαυτό τους να κάνει κάτι άλλο. Αν τους έλεγες " Μην ασχολείσαι πια μ' αυτό" θα αναρωτιόνταν για τι πράγμα μιλάς. Γιατί αυτό που κάνουν, είναι ο ίδιος τους ο εαυτός. Λένε, "Μα αυτό είμαι εγώ, ξέρετε. Θα χαζό να πάψω να το κάνω αυτό, γιατί αυτό "μιλάει" στο βαθύτερο είναι μου. Αυτό στην πραγματικότητα δεν ισχύει για τους περισσότερους. Αντίθετα, πιστεύω οι άνθρωποι που τους αρέσει η δουλειά τους είναι η μειονότητα. Και νομίζω υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις για αυτό. Και ψηλά στην λίστα βρίσκεται η εκπαίδευση, γιατί κατά κάποιον τρόπο, η εκπαίδευση απομονώνει πάρα πολλούς ανθρώπους από τα φυσικά ταλέντα τους. Και οι ανθρώπινοι πόροι είναι σαν τους φυσικούς πόρους. Πολλές φορές είναι θαμμένοι βαθιά. Πρέπει να τους αναζητήσεις για να τους βρεις. Δεν είναι απλωμένοι στην επιφάνεια. Πρέπει να δημιουργήσεις τις συνθήκες για να αποκαλυφθούν. Και είναι εύλογο να σκεφτεί κάποιος ότι αυτό είναι δουλειά της εκπαίδευσης. Αλλά πάρα πολύ συχνά δεν είναι. Αυτήν την στιγμή όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι υπό αναθεώρηση. Και αυτό δεν είναι αρκετό. Η αναθεώρηση δεν είναι αρκετή πια γιατί απλά αυτή βελτιώνει ένα αποτυχημένο μοντέλο. Αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι μια εξέλιξη στο υπάρχον σύστημα αλλά μια επανάσταση στην εκπαίδευση. Το υπάρχον σύστημα πρέπει να μεταμορφωθεί σε κάτι άλλο.
Μια από τις πραγματικές προκλήσεις είναι να ανανεώσουμε το σύστημα εκπαίδευσης εκ βάθρων. Η ανανέωση είναι δύσκολη γιατί σημαίνει να κάνουμε κάτι που οι άνθρωποι δεν το βρίσκουν τόσο εύκολο στο μεγαλύτερο μέρος του. Σημαίνει ότι πρέπει να αναθεωρήσουμε πράγματα που τα δεχόμαστε σαν δεδομένα, πράγματα που τα θεωρούμε προφανή. Το μέγιστο πρόβλημα της αναθεώρησης ή του μετασχηματισμού είναι η τυραννία της κοινής λογικής, πράγματα για τα οποία σκεφτόμαστε "Δεν μπορούν να γίνουν διαφορετικά, γιατί πολύ απλά έτσι γίνονται".
Πρόσφατα διάβασα μια υπέροχη ρήση του Αβραάμ Λίνκολν, που πιστεύω ότι και εσείς θα την βρίσκατε ενδιαφέρουσα αυτήν τη στιγμή. (Γέλια) Είπε τα εξής τον Δεκέμβριο του 1862, κατά τη διάρκεια του δεύτερου ετήσιου συνεδρίου του Κογκρέσου. Να σημειώσω ότι δεν έχω ιδέα τι γινόταν εκείνη την εποχή. Δεν μαθαίνουμε Αμερικανική ιστορία στη Βρετανία. (Γέλια) Την αποσιωπούμε. Ξέρετε, είναι πολιτική μας. (Γέλια)
Λοιπόν, χωρίς αμφιβολία, κάτι συνταρακτικό συνέβαινε το Δεκέμβριο του1862, το οποίο όσοι είναι μεταξύ μας Αμερικανοί θα το γνωρίζουν. Αλλά είπε το εξής: "Τα δόγματα του ήρεμου παρελθόντος είναι ανεπαρκή στο καταιγιστικό παρόν. Οι περιστάσεις είναι πολύ φορτισμένες με δυσκολίες και πρέπει να αρθούμε στο ύψος τους μαζί τους". Την αγαπώ αυτήν την ρήση. Όχι να αρθούμε στο ύψος των περιστάσεων αλλά να αρθούμε μαζί με τις περιστάσεις. "Δεν έχουμε ξαναζήσει τέτοιες καταστάσεις, για αυτό και πρέπει να σκεφτούμε με νέο τρόπο και να δράσουμε με νέο τρόπο. Πρέπει να απελευθερώσουμε πρώτα τους εαυτούς μας και στη συνέχεια να σώσουμε τη χώρα μας"
Την αγαπώ πολύ την λέξη "απελευθερώνω". Ξέρετε τι υπονοεί; Ότι υπάρχουν ιδέες που μας σκλαβώνουν το μυαλό, ιδέες τις οποίες τις αποδεχόμαστε σαν τη φυσική τάξη των πραγμάτων, τον τρόπο που υπάρχουν τα πράγματα. Και πολλές από τις ιδέες μας είναι διαμορφωμένες, όχι για να συνάδουν με τις συνθήκες αυτού του αιώνος, αλλά για να ταιριάζουν με τις συνθήκες προηγούμενων αιώνων. Ωστόσο το μυαλό μας είναι ακόμα υπνωτισμένο από αυτές. Και πρέπει να απελευθερώσουμε τους εαυτούς μας από κάποιες από αυτές. Βέβαια είναι ευκολότερο να το λέμε παρά να το κάνουμε. Είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε καν ποιά πράματα τα παίρνουμε σαν δεδομένα. Και ο λόγος είναι ότι πολύ απλά τα έχουμε στο μυαλό μας σαν δεδομένα.
Ας σας ρωτήσω λοιπόν κάτι το οποίο το παίρνετε σαν δεδομένο. Πόσοι από εσάς είσαστε σε ηλικία μεγαλύτεροι από 25; Δεν είναι αυτό που νομίζω ότι παίρνετε σαν δεδομένο. Νομίζω ότι με αυτό είσαστε ήδη εξοικειωμένοι. Υπάρχουν άτομα εδώ μικρότερα των 25 ετών; Ωραία. Από όσους είσαστε άνω των 25 σηκώστε το χέρι όσοι φοράτε ρολόι; Καλό ποσοστό έ; Ρωτήστε σε μια αίθουσα γεμάτη εφήβους το ίδιο πράγμα. Οι έφηβοι δεν φοράνε ρολόι χειρός και δεν εννοώ ότι το κάνουν επειδή δεν μπορούν ή δεν επιτρέπεται, απλά συχνά δεν το θέλουν. Και ο λόγος είναι, καταλαβαίνετε, ότι όσοι είμαστε μεγαλύτεροι από 25, μεγαλώσαμε με μια προ-ψηφιακής εποχής κουλτούρα. Και για αυτό χρειαζόμαστε να φοράμε κάτι για να κοιτάζουμε την ώρα. Τα σημερινά παιδιά ζούνε σε ένα ψηφιακό κόσμο και ο χρόνος γι' αυτά βρίσκεται παντού. Δεν υπάρχει λόγος να φοράνε ρολόι. Και να πούμε την αλήθεια, δεν υπάρχει λόγος να φοράμε και εμείς. είναι απλά κάτι το οποίο το έχουμε συνηθίσει και συνεχίζουμε να το κάνουμε. Η κόρη μου η Κέιτ, που είναι 20 χρονών, δεν φοράει πότε ρολόι. Δεν βρίσκει κάποιο λόγο. Όπως λέει "Είναι συσκευή με μία μόνο λειτουργία" (Γέλια) "Πολύ περιορισμένων δυνατοτήτων" Και εγώ απαντώ "Όχι, όχι, λέει και την ημερομηνία" (Γέλια) "Έχει πολλές λειτουργίες."
Αλλά βλέπετε, υπάρχουν ιδέες και στην εκπαίδευση οι οποίες μας σκλαβώνουν. Θα σας δώσω κάνα δυο παραδείγματα. Το ένα είναι η ιδέα της γραμμικότητας, ότι αρχίζεις κάτι, ακολουθείς μια συγκεκριμένη διαδρομή, και αν τα κάνεις όλα σωστά θα παραμείνουν έτσι για όλη σου τη ζωή. Οι ομιλίες στο TED δείχνουν κάποιες φορές εμμέσως ή κάποιες φορές ρητώς, μια διαφορετική ιστορία, ότι η ζωή δεν είναι γραμμική, αλλά οργανική. Δημιουργούμε το μέλλον μας βιωματικά, εξερευνώντας τα ταλέντα μας σε συνδυασμό με τις καταστάσεις που αυτά βοηθούν να δημιουργηθούν για μας. Αλλά η γραμμικότητα μας έχει γίνει εμμονή. Και η εμμονή αυτή κορυφώνεται με την έντονη επιθυμία για εισαγωγή σε κάποιο πανεπιστήμιο. Νομίζω ότι η εισαγωγή στο πανεπιστήμιο έχει γίνει εμμονή, σε κάποιες τουλάχιστον σχολές. Με αυτό δεν θέλω να αποτρέψω από την φοίτηση σε κάποιο πανεπιστήμιο, αλλά θέλω να τονίσω ότι δεν χρειάζεται να φοιτήσουν όλοι και δεν χρειάζεται να φοιτήσουν όλοι τώρα. Κάποιοι μπορεί να θελήσουν να φοιτήσουν σε κάποια άλλη στιγμή της ζωής τους.
Βρέθηκα πριν λίγο καιρό στο Σαν Φραντζίσκο σε μια εκδήλωση να υπογράφω βιβλία μου στους αναγνώστες. Και ήταν ένας νεαρός γύρω στα 30 που αγόραζε βιβλίο. Και τον ρώτησα "με τι ασχολείσαι;", απάντησε "είμαι πυροσβέστης". Τον ρωτάω "πόσο καιρό είσαι πυροσβέστης;", μου λέει "πάντα, πάντα ήθελα να γίνω πυροσβέστης" του λέω "εν πάσει περιπτώσει, πότε το αποφάσισες;" και μου λέει "από παιδί, αν και ήταν πρόβλημα για εμένα στο σχολείο, γιατί στο σχολείο όλα τα παιδιά θέλουν να γίνουν πυροσβέστες. Αλλά εγώ ήθελα πραγματικά να γίνω πυροσβέστης. Στις μεγαλύτερες τάξεις του σχολείου οι καθηγητές δεν με παίρναν στα σοβαρά. Και ένας συγκεκριμένα καθηγητής μου είπε ότι πετάω την ζωή μου στα σκουπίδια, αν ακολουθήσω αυτόν τον δρόμο, θα έπρεπε να πάω στο πανεπιστήμιο, να γίνω καλός επαγγελματίας, ότι είχα τις ικανότητες και χαράμιζα το ταλέντο μου. Και ήταν υποτιμητικό γιατί το είπε μπροστά σε όλη την τάξη και ένιωσα πολύ άσχημα. Αλλά ήταν αυτό που ήθελα, και μόλις τελείωσα το λύκειο έκανα αίτηση στην πυροσβεστική και με πήρανε" Και συνέχισε, "Ξέρετε, σκεφτόμουν για αυτό τον καθηγητή πολύ πρόσφατα, πριν λίγα λεπτά που μιλούσατε, γιατί 6 μήνες πριν του έσωσα τη ζωή. Είχε ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα και τον έβγαλα έξω από το αυτοκίνητο, του έκανα καρδιοαναπνευστική ανάνηψη και επίσης έσωσα την γυναίκα του" και τελείωσε λέγοντας, "νομίζω θα ανέβηκα στα μάτια του τώρα"
(Γέλια)
(Χειροκροτήματα)
Ξέρετε, για εμένα, οι ανθρώπινες κοινότητες εξαρτώνται από μια πληθώρα διαφορετικών ταλέντων, και όχι από μία μόνο ικανότητα. Και στην καρδιά των προκλήσεων είναι να επαναπροσδιορίσουμε την αίσθησή μας για την ικανότητα και την ευφυΐα Η γραμμικότητα είναι το πρόβλημα.
Όταν ήρθα στο Λος Άντζελες, περίπου εννιά χρόνια πριν, αντιμετώπισα μια εκπαιδευτική πολιτική, με συγκεκριμένους σκοπούς και αρχές, που συνοψίζονταν στο ρητό "Το πανεπιστήμιο αρχίζει στα νήπια." Όχι, διαφωνώ. (Γέλια) Πραγματικά διαφωνώ. Αν είχαμε χρόνο θα το εξηγούσα, αλλά στο πλαίσιο τα περιορισμένα της ομιλίας δεν μπορώ. (Γέλια) Το νηπιαγωγείο αρχίζει στο νηπιαγωγείο. (Γέλια) Ένας φίλος μου είπε κάποτε, "Ξέρεις, ένα παιδί τριών ετών, δεν είναι μισό παιδί έξι ετών." (Γέλια) (Χειροκροτήματα) Είναι τριών ετών.
Όπως ακούσαμε στην τελευταία σειρά ομιλιών, υπάρχει πλέον τόσος ανταγωνισμός ακόμα και για να εισαχθείς στο νηπιαγωγείο, για να φοιτήσεις στο σωστό νηπιαγωγείο περνάς από συνέντευξη πλέον σε ηλικία τριών χρονών. Τα παιδιά κάθονται μπροστά από επιτροπές, με τα βιογραφικά τους, (Γέλια) και ακούνε να τους λένε "Αυτό είναι όλο;" (Γέλια) (Χειροκροτήματα) Είσαι στον κόσμο τριάντα έξι μήνες και μόνο αυτό έχεις να δείξεις; (Γέλια) "Δεν έχεις καταφέρει και τίποτα. Ξόδεψες τους πρώτους έξι μήνες στο θηλασμό όπως βλέπω" (Γέλια) Βλέπετε, είναι πράγματι εξωφρενικό, αλλά το κάνουμε.
Το άλλο μεγάλο θέμα είναι ο κομφορμισμός. Δημιουργήσαμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα στο μοντέλο των ταχυφαγείων. Στο μοντέλο αυτό αναφέρθηκε και ο Τζίμι Όλιβερ προχθές. Ξέρετε υπάρχουν δύο μοντέλα διασφάλισης ποιότητας στην εστίαση. Το ένα είναι του η γρήγορου φαγητού, όπου όλα είναι σταθερά. Το άλλο είναι το μοντέλο των Ζάγκα και Μισελίν εστιατορίων, όπου τίποτα δεν είναι σταθερό, όλα προσαρμόζονται στις περιστάσεις. Και εμείς προτιμήσαμε να ακολουθήσουμε το μοντέλο του γρήγορου φαγητού στην εκπαίδευση. Και το αποτέλεσμα είναι να έχει φτωχύνει τόσο το πνεύμα μας όσο και η ενέργειά μας όπως και τα ταχυφαγεία έχουν φτωχύνει από θρεπτικά συστατικά το σώμα μας
(Χειροκροτήματα)
Νομίζω όμως ότι πρέπει να αναγνωρίσουμε δύο πράγματα. Το ένα είναι ότι τα ανθρώπινο ταλέντο είναι πολύ διαφορετικά. Οι άνθρωποι έχουν διαφορετικά χαρίσματα. Θυμήθηκα τελευταία ότι μου είχαν χαρίσει μια κιθάρα όταν ήμουν παιδί περίπου την ίδια περίοδο που ο Ερικ Κλάπτον πήρε την πρώτη του κιθάρα. Και στην περίπτωση του Ερικ Κλάπτον είχε αποτέλεσμα, αυτό μόνο λέω. (Γέλια) Κατά κάποιον τρόπο, δεν έκανε για μένα. Δεν μπορούσα να κάνω αυτό το πράγμα να δουλέψει ανεξαρτήτως της προσπάθειας που κατέβαλα. Απλά δεν γινόταν.
Αλλά δεν πρόκειται μόνο για αυτό. Πρόκειται για το πάθος. Πολλές φορές, οι άνθρωποι γίνονται καλοί σε πράγματα που δεν τους ενδιαφέρουν πραγματικά. Το θέμα είναι το πάθος, και τι μας συναρπάζει το πνεύμα και μας δίνει ενέργεια. Και αν κάνεις πράγματα που αγαπάς, στα οποία είσαι καλός, ο χρόνος περνάει με εντελώς διαφορετικό ρυθμό. Η γυναίκα μου μόλις τελείωσε το γράψιμο ενός μυθιστορήματος, και νομίζω ότι πρόκειται για ένα πολύ καλό βιβλίο, αλλά εξαφανιζόταν για ώρες μέχρι να το τελειώσει. Όπως γνωρίζετε, αν κάνεις κάτι το οποίο το αγαπάς, μια ώρα σου φαίνεται σαν πέντε λεπτά. Αν κάνεις κάτι το οποίο δεν ταιριάζει με το πνεύμα σου, τα πέντε λεπτά θα τα νιώθεις σαν μια ώρα. Και ο λόγος που τόσοι άνθρωποι παραιτούνται από τις σπουδές είναι γιατί δεν τους εκφράζουν, γιατί δεν τους βοηθούν να εκτονώσουν την ενέργεια και το πάθος τους.
Γι’ αυτό νομίζω ότι πρέπει να αλλάξουμε το μοντέλο εκπαίδευσης που ακολουθούμε. Πρέπει να πάμε από αυτό που είναι ουσιαστικά ένα βιομηχανικό μοντέλο εκπαίδευσης, ένα μαζικό μοντέλο, που βασίζεται στην γραμμικότητα, σε ένα μοντέλο που έρχεται πιο κοντά στις αρχές της γεωργίας. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η ανθρώπινη ανάπτυξη των ικανοτήτων δεν είναι μια μηχανιστική διαδικασία, αλλά μια οργανική διαδικασία. Και δεν μπορείς να προβλέψεις το αποτέλεσμα της ανθρώπινης ανάπτυξης. Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι, όπως και ένας αγρότης, να δημιουργήσεις τις συνθήκες κάτω από τις οποίες θα μπορέσει κάποιος να αναπτυχθεί.
Έτσι αν επιλέξουμε να αναμορφώσουμε την εκπαίδευση και να την μετασχηματίσουμε, δεν πρέπει να δημιουργήσουμε κλώνο αυτού του συστήματος. Υπάρχουν άλλα σημαντικά συστήματα όπως το KIPP, είναι ένα πολύ καλό σύστημα. Υπάρχουν πολλά και καλά μοντέλα. Απλά πρέπει να το προσαρμόσουμε στις περιστάσεις, και να κάνουμε πιο προσωπική την εκπαίδευση προς τα άτομα τα οποία διδάσκονται κάθε φορά. Και κάνοντας αυτό, νομίζω ότι έχουμε την απάντηση στο μέλλον γιατί δεν χρειάζεται να προσαρμόσουμε κάποια καινούργια λύση. Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα κίνημα στην εκπαίδευση στο οποίο οι άνθρωποι να αναπτύσσουν τις δικές τους λύσεις, αλλά με εξωτερική βοήθεια βασισμένη σε ένα προσωπικό πρόγραμμα σπουδών.
Λοιπόν, σε αυτή την αίθουσα, υπάρχουν άνθρωποι που αποτελούν πολύ σημαντικό κεφάλαιο στις επιχειρήσεις, στα πολυμέσα, στο διαδίκτυο. Οι τεχνολογίες αυτές, συνδυαζόμενες με δασκάλους με πηγαίο ταλέντο, δίνουν την ευκαιρία για μια πραγματική επανάσταση στην εκπαίδευση. Και σας παροτρύνω να εμπλακείτε σε αυτή την επανάσταση γιατί είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνο για τους εαυτούς μας, αλλά και για το μέλλον των παιδιών μας. Αλλά πρέπει να αλλάξουμε το βιομηχανικό μοντέλο σε ένα γεωργικό μοντέλο, όπου το κάθε σχολείο θα μπορεί να δώσει καρπούς. Γιατί εκεί είναι που τα παιδιά έχουν πραγματικές εμπειρίες από τη ζωή. Όπως και στο σπίτι, αν έχουν επιλέξει εκεί να μορφωθούν με την οικογένειά τους η με τους φίλους τους.
Έγινε πολύς λόγος αυτές τις ημέρες, κατά την διάρκεια των παρουσιάσεων, για τα όνειρα. Και θέλω πολύ γρήγορα -κυριολεκτικά "κόλλησα" με το τραγούδι της Νάταλι Μέρτσαντ χθες- να σας θυμίσω ένα παλιό ποίημα. Θέλω να σας διαβάσω γρήγορα, ένα μικρό ποίημα του Γέιτς, που είναι ένας ποιητής που μάλλον τον γνωρίζετε. Έγραψε το ποίημα στην αγαπημένη του, Μοντ Γκόν, θρηνώντας το γεγονός ότι δεν μπορούσε να της δώσει αυτό που πίστευε ότι αυτή επιθυμούσε. Και είπε: "Έχω κάτι άλλο να σου δώσω, αλλά ίσως δεν το θέλεις".
Έγραψε τα εξής:
"Να είχα τ' ουρανού την πλουμιστή τη φορεσιά
την υφασμένη από χρυσό κι απ' ασημένιο φως.
Τη γαλανή, τη μελιχρή, την μαυροκεντημένη φορεσιά
Από νύχτα κι από μέρα κι από αποσπερίσιο φως.
Τη φορεσιά μου θα άπλωνα κάτω από τα πόδια σου.
Μα εγώ που είμαι φτωχός έχω μόνο τα όνειρά μου
Τα όνειρά μου άπλωσα κάτω από τα πόδια σου.
Πάτα ελαφρά γιατί πατάς πάνω στα όνειρά μου."
Και κάθε μέρα, με κάθε τρόπο, τα παιδιά μας, απλώνουν τα όνειρά τους κάτω από τα πόδια μας. Εμείς πρέπει να πατήσουμε όσο πιο ελαφριά γίνεται.»





Χρήσιμες συνδέσεις
 TED
http://www.sirkenrobinson.com/
Ken Robinson Wikipedia
Natalie Merchant/TED
Natalie Merchant YouTube
"Πώς το σχολείο σκοτώνει τη δημιουργικότητα"/ Kalimera958fm.blogspot.com

Ο Κεν Ρόμπινσον μιλά για το σχολείο που σκοτώνει τη δημιουργικότητα

Το βίντεο αυτης της ομιλίας το είδα χάρη σε μια αναρτηση του blog "το ημερολόγιο ενός δασκάλου" Όπως σας ελεγα και στην εκπομπή, στο ραδιόφωνο, δεν γνωρίζω προσωπικά τον δασκαλο που το εχει, μεσα απο το ιστολόγιό του, το οποίο μου αρεσει πολύ, και παρεμπιπτόντως γνώρισα από το blog του Νίκιπλου, ξερω όσα ξερω. Το παρακολουθώ, υπαρχει θα δείτε, δεξια, στις συνδεσεις, στα λινκ του "συνblogάρουν".
Έτσι λοιπόν ανακάλυψα αυτό το βίντεο. Είναι μια ομιλία στο TED (όπου TED conference, βλέπε τρεις λεξεις: Technology, Entertainment, Design. Πρωτη χρονια πραγματοποίησης του συνεδρίου ήταν το 1984. Από τότε, κάθε χρόνο, άνθρωποι από τους χώρους της τεχνολογίας, της ψυχαγωγίας, της επιστήμης, της τεχνης (θα ανακαλύψετε κι άλλες κατηγορίες παρακολουθώντας τις ομιλίες στο TED) εκθετουν τις απόψεις τους σε ολιγόλεπτες ομιλίες τους)
Για τον Ken Robinson, μπορείτε να διαβάσετε εδώ http://www.sirkenrobinson.com/
Tο θέμα της ομιλίας του, η ανθρωπινη δημιουργικότητα, εστιάζοντας στα παιδιά και την εκπαίδευση.
Τι είναι δημιουργικότητα; Πώς μπορούμε να την ορίσουμε; Τι ξερουμε για αυτήν;
Δημιουργικότητα και εκπαίδευση.
Για τι και πώς εκπαιδευουμε τα παιδιά μας;
Τι ξερουμε, τι μπορούμε να ξερουμε για το μελλον όπου θα ζήσουν τα παιδια μας;
Δημιουργικότητα και πρωτοτυπία.
Η ανθρωπινη φαντασία.
Ο φόβος του λάθους. Το ρίσκο. Η πρωτοτυπία.
Ιεραρχία θεμάτων στο παγκόσμιο εκπαιδευτικό σύστημα.
Τρία πραγματα που ξερουμε για την ευφυΐα.


Πολλά, ουσιαστικά, ειδικά για το ελληνικό εκπαιδευτικό συστημα (και όχι μόνο... οι νεοελληνες γονεις σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι καλύτεροι του εκπαιδευτικού συστήματος...)και ενδιαφεροντα όσα λεει ο Κεν Ρόμπινσον. Είτε συμφωνήσεις, είτε διαφωνήσεις. Και τα λεει με εναν εξίσου ενδιαφεροντα τρόπο. Σοβαρα, χωρίς σοβαροφάνεια, με χιούμορ, με μετρημενες δόσεις συγκίνησης και γέλιου.
(αυτός είναι αγγλοσαξωνικός τρόπος; πες μου εσύ που ξερεις, γιατί μου αρεσει πολύ)

Η μεταφραση στα ελληνικά της ομιλίας είναι της Θεοδώρας Αποστολοπούλου.


"...Υπήρχαν τρεις θεματολογίες, έτσι δεν είναι, στο όλο συνέδριο, οι οποίες είναι σχετικές με αυτά που θέλω να πω.
Μία από αυτές είναι η εντυπωσιακή απόδειξη της ανθρώπινης δημιουργικότητας σε όλες τις παρουσιάσεις που είχαμε και σε όλους τους ανθρώπους εδώ. Μόνο και μόνο η ποικιλία και το εύρος της.
Η δεύτερη είναι οτι μας έβαλε σε μια θέση όπου δεν έχουμε ιδέα για το τι πρόκειται να συμβεί, όσο αφορά το μέλλον. Καμία ιδέα για το πώς μπορεί να εξελιχτεί αυτό.
Ενδιαφερομαι γαι την εκπαίδευση - στην πραγματικότητα, βρίσκω οτι όλοι έχουν κάποιο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση. Εσείς δεν έχετε; Το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον.
Αν είστε σε ένα πάρτι, και πείτε οτι δουλεύετε στην εκπαίδευση- στην πραγματικότητα, δεν πάτε συχνά σε πάρτι, αν δουλεύετε στην εκπαίδευση. Δεν σας καλούν. Και δεν ανταποδίδουν την πρόσκληση, παραδόξως. Αυτό μου φαίνεται περίεργο. Αλλά εάν είστε σε πάρτι, και πείτε σε κάποιον, ξέρετε, σας ρωτάνε: «Τι δουλειά κάνεις;» και πείτε οτι δουλεύετε στη εκπαίδευση, βλέπετε το αίμα να φεύγει από το πρόσωπό τους. Σκέφτονται: «Ω Θεέ μου, Γιατί σε μένα; Τη μοναδική βραδιά εξόδου μου όλη τη βδομάδα». Αλλά αν τους ρωτήσετε για τη δική τους εκπαίδευση, σας καρφώνουν στον τοίχο. Διότι είναι ένα από αυτά τα πράγματα που πάει βαθιά στους ανθρώπους, δεν έχω δίκιο; Όπως η θρησκεία και το χρήμα και άλλα πράγματα.
Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση, και νομίζω οτι όλοι έχουμε. Έχουμε τεράστιο δικαιωματικό ενδιαφέρον γι' αυτή, εν μέρει επειδή η εκπαίδευση είναι προορισμένη να μας πάει σε ένα μέλλον που δεν μπορούμε να συλλάβουμε. Αν το σκεφτείτε, τα παιδιά που ξεκινούν το σχολείο φέτος θα συνταξιοδοτηθούν το 2065. Κανένας δεν έχει την παραμικρή ιδέα- παρ' όλη τη γνώση που παρελαύνει εδώ τις τελευταίες τέσσερις ημέρες - για το πώς θα είναι ο κόσμος σε πέντε χρόνια. Ωστόσο, πρέπει να τα εκπαιδεύσουμε γι' αυτόν. Έτσι η μη προβλεψιμότητα, νομίζω, είναι εντυπωσιακή.
Και το τρίτο μέρος της είναι αυτό, στο οποίο όλοι συμφωνήσαμε, οι πραγματικά εντυπωσιακές ικανότητες που έχουν τα παιδιά- οι ικανότητές τους για καινοτομία...
[...] ο ισχυρισμός μου είναι οτι όλα τα παιδιά έχουν τρομερά ταλέντα. Και τα σπαταλάμε αλύπητα. Έτσι θέλω να μιλήσω για την εκπαίδευση και θέλω να μιλήσω και για τη δημιουργικότητα. Ο ισχυρισμός μου είναι ότι η δημιουργικότητα είναι σήμερα τόσο σημαντική για την εκπαίδευση όσο και ο αλφαβητισμός, και πρέπει να την αντιμετωπίζουμε με την ίδια τακτική...
Άκουσα μια φοβερή ιστορία πρόσφατα - που λατρεύω να τη διηγούμαι - για ένα μικρό κορίτσι σε κάποιο μάθημα ζωγραφικής. Ήταν έξι ετών και καθόταν στο πίσω μέρος της αίθουσας και ζωγράφιζε και η δασκάλα είπε ότι το κοριτσάκι σπάνια πρόσεχε, αλλά σε αυτό το μάθημα ζωγραφικής το έκανε. Η δασκάλα ήταν εντυπωσιασμένη και πήγε προς τα εκεί και τη ρώτησε: «Τι ζωγραφίζεις;» Και το κοριτσάκι είπε: «Ζωγραφίζω μία εικόνα του Θεού». Και η δασκάλα είπε, «Μα κανείς δεν ξέρει πώς είναι ο Θεός». Και το κοριτσάκι απάντησε, «Θα μάθουν σε ένα λεπτό».
Όταν ο γιος μου ήταν τεσσάρων ετών στην Αγγλία- στην πραγματικότητα ήταν τεσσάρων παντού, για να είμαι ειλικρινής. Αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, όπου και να πήγαινε ήταν τεσσάρων εκείνη τη χρονιά.
Ήταν στη θεατρική παράσταση της Γέννησης. Θυμάστε την ιστορία; Όχι, ήταν σημαντικό. Ήταν μεγάλη ιστορία. Ο Μελ Γκίμπσον γύρισε τη συνέχεια. Μπορεί να τη έχετε δει: «Η Γέννηση 2». Ο Τζέιμς πήρε το ρόλο του Ιωσήφ, για τον οποίο ήμασταν όλοι ενθουσιασμένοι. Τον θεωρούσαμε από τους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Είχαμε γεμίσει το μέρος με ατζέντηδες που φορούσαν μπλουζάκια με το σλόγκαν: «Ο Τζέιμς Ρόμπινσον ΕΙΝΑΙ ο Ιωσήφ!»
Δεν χρειαζόταν να μιλήσει, αλλά γνωρίζετε το σημείο όπου οι τρεις μάγοι έρχονται φέρνοντας δώρα. Φέρνουν σμύρνα, λιβάνι και χρυσάφι. Αυτό συνέβη στ' αλήθεια. Καθόμασταν εκεί και νομίζω μπερδεύτηκαν...
[...]Τέλος πάντων, τα τρία αγοράκια βγήκαν, τετράχρονα με πετσέτες στα κεφάλια τους, και ακούμπησαν αυτά τα κουτιά κάτω, και το πρώτο αγόρι είπε, «Σου φέρνω χρυσό». Και το δεύτερο αγόρι είπε, «Σου φέρνω σμύρνα». Και το τρίτο αγόρι είπε, «Ο Φρανκ έστειλε αυτό».
Αυτό που έχουν κοινό αυτά τα παραδείγματα είναι ότι τα παιδιά θα ρισκάρουν.
Εάν δεν ξέρουν, θα κάνουν μια προσπάθεια.
Δεν έχω δίκιο; Δεν φοβούνται να κάνουν λάθος.
Δεν εννοώ ότι το να κάνεις λάθος είναι το ίδιο πράγμα με το να είσαι δημιουργικός. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι αν δεν είσαι προετοιμασμένος να κάνεις λάθος, δεν θα σκεφτείς ποτέ κάτι πρωτότυπο. Αν δεν είσαι προετοιμασμένος να κάνεις λάθος.
Και μέχρι να φτάσουν στην ενηλικίωση, τα περισσότερα παιδιά έχουν χάσει αυτή την ικανότητα. Φοβούνται να κάνουν λάθος.
Διοικούμε τις εταιρίες μας με αυτό τον τρόπο. Στιγματίζουμε τα λάθη. Και διευθύνουμε σήμερα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα όπου τα λάθη είναι το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις.
Το αποτέλεσμα είναι ότι εκπαιδεύουμε τους ανθρώπους κάνοντάς τους να ξεχνούν τις δημιουργικές του ικανότητες.
Ο Πικάσο κάποτε είπε αυτό: είπε ότι όλα τα παιδιά γεννιούνται καλλιτέχνες. Το ζήτημα είναι να παραμείνουν καλλιτέχνες καθώς μεγαλώνουν.
Το πιστεύω αυτό ακράδαντα: ότι δεν μεγαλώνουμε ώστε να γίνουμε δημιουργικοί, μεγαλώνουμε ώστε να το ξεχάσουμε. Ή αλλιώς, εκπαιδευόμαστε να το ξεχάσουμε. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Ζούσα στο Στράτφορντ μέχρι πριν από πέντε χρόνια περίπου. Στην πραγματικότητα, μετακομίσαμε από το Στράτφορντ στο Λος Άντζελες. Οπότε καταλαβαίνετε πόσο ομαλή ήταν αυτή η αλλαγή!
Στη πραγματικότητα, ζούσαμε σε ένα μέρος που λέγεται Σνίδερφιλντ, ακριβώς έξω από το Στράτφορντ, όπου γεννήθηκε ο πατέρας του Σέξπιρ. Έχετε σοκαριστεί με τη σκέψη; Εγώ είχα. Δεν είχατε σκεφτεί τον Σαίξπηρ να έχει πατέρα, έτσι δεν είναι; Διότι δεν φαντάζεστε το Σαίξπηρ σαν παιδί, έτσι δεν είναι; Ο Σαίξπηρ εφτά χρονών; Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ. Εννοώ, ήταν εφτά κάποτε. Ήταν στο τμήμα Αγγλικών κάποιου, όχι; Πόσο ενοχλητικό πρέπει να ήταν αυτό; «Πρέπει να προσπαθήσει περισσότερο». Να τον έστελνε ο μπαμπάς του για ύπνο, ξέρετε, τον Σαίξπηρ: "Πήγαινε για ύπνο, τώρα!» στο Ουίλιαμ Σαίξπηρ, «και βάλε κάτω το μολύβι τώρα. Και σταμάτα να μιλάς έτσι. Τους μπερδεύεις όλους».

Τέλος πάντων, μετακομίσαμε από το Στράτφορντ στο Λος Άντζελες, και θέλω να πω λίγα λόγια γι' αυτή τη μετάβαση. Ο γιος μου δεν ήθελε να έρθει. Έχουμε δύο παιδιά. Εκείνος είναι τώρα 21 και η κόρη μου 16. Δεν ήθελε να έρθει στο Λος Άντζελες. Το λάτρευε, αλλά είχε μια κοπέλα στην Αγγλία. Ήταν ο έρωτας της ζωής του, η Σάρα. Την ήξερε ένα μήνα. Προσέξτε, είχαν κιόλας την τέταρτη επέτειό τους, γιατί (ενας μήνας)είναι πολύς καιρός όταν είσαι 16. Τέλος πάντων, ήταν πολύ ταραγμένος στο αεροπλάνο, και είπε: «Δεν θα ξαναβρώ ποτέ πια κάποια σαν τη Σάρα». Και ήμασταν μάλλον χαρούμενοι μ' αυτό, ειλικρινά, επειδή εκείνη ήταν ο κύριος λόγος που φύγαμε από τη χώρα.
Kάτι σου κάνει εντύπωση όταν πας στην Αμερική και όταν ταξιδεύεις σε όλο τον κόσμο: Όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο έχουν την ίδια ιεραρχία θεμάτων. Όλα! Δεν έχει σημασία το πού βρίσκεσαι. Θα περίμενες να είναι διαφορετικά, αλλά δεν είναι. Στην κορυφή βρίσκονται τα μαθηματικά και οι γλώσσες, μετά οι ανθρωπιστικές επιστήμες, και στο τέλος είναι οι τέχνες. Παντού στη Γη. Και σχεδόν σε κάθε σύστημα, υπάρχει ιεραρχία μέσα στις ίδιες τις τέχνες. Τα εικαστικά και η μουσική συνήθως βρίσκονται ιεραρχικά πιο ψηλά στα σχολεία απ΄ ό,τι το θέατρο και ο χορός. Δεν υπάρχει ούτε ένα εκπαιδευτικό σύστημα στον πλανήτη που να διδάσκει καθημερινά χορό στα παιδιά με τον τρόπο που τους διδάσκουμε μαθηματικά. Γιατί; Γιατί όχι; Νομίζω οτι αυτό είναι σημαντικό. Πιστεύω οτι τα μαθηματικά είναι σημαντικά, αλλά το ίδιο και ο χορός. Τα παιδιά χορεύουν όλη την ώρα αν αυτό τους επιτρέπεται, όλοι το κάνουμε. Όλοι έχουμε σώματα, δεν έχουμε; Έχασα κάτι;
Ειλικρινά, αυτό που συμβαίνει είναι ότι, όταν τα παιδιά μεγαλώνουν, τα εκπαιδεύουμε προοδευτικά από τη μέση και πάνω. Και επικεντρωνόμαστε στο κεφάλι τους. Και ελαφρώς προς τη μία μεριά.
Εάν συνέβαινε να επισκεφτείτε την εκπαίδευση, σαν εξωγήινος, και να ρωτήσετε: «Πού χρησιμεύει αυτό: η δημόσια εκπαίδευση;» Νομίζω ότι θα καταλήγατε - αν βλέπατε το αποτέλεσμα, ποιος πραγματικά ωφελείται από αυτό, ποιος κάνει όλα αυτά που πρέπει, ποιος παίρνει όλους τους πόντους, ποιοι είναι οι νικητές - νομίζω ότι θα καταλήγατε στο ότι ο συνολικός σκοπός της δημόσιας εκπαίδευσης σε όλο τον κόσμο είναι το να παράγει καθηγητές πανεπιστημίου. Αυτό δεν είναι;
Αυτοί είναι οι άνθρωποι που βγαίνουν από την κορυφή. Και ήμουν κι εγώ ένας από αυτούς, ορίστε λοιπόν.
Συμπαθώ τους καθηγητές πανεπιστημίου, αλλά ξέρετε, δεν θα έπρεπε να τους θεωρούμε σαν το υψηλότερο δείγμα ανθρώπινου επιτεύγματος. Είναι απλά μια μορφή ζωής, άλλη μία μορφή ζωής.
Αλλά είναι μάλλον περίεργοι και το λέω γιατί τους συμπαθώ. Υπάρχει κάτι περίεργο σχετικά με τους καθηγητές από την εμπειρία μου - όχι όλοι τους, αλλά τυπικά - ζουν μέσα στο κεφάλι τους. Ζουν εκεί πάνω και ελαφρώς προς τη μία πλευρά. Έχουν αποσυνδεθεί από το σώμα τους, με την κυριολεκτική σημασία. Βλέπουν το σώμα τους σαν ένα μέσο μεταφοράς για το κεφάλι τους, έτσι δεν είναι; Είναι ένας τρόπος να πηγαίνουν το κεφάλι τους σε συναντήσεις.
Αν θέλετε πραγματική απόδειξη εξωσωματικής εμπειρίας, παρεμπιπτόντως, πηγαίνετε σε ένα συνέδριο υψηλόβαθμων ακαδημαϊκών, και εμφανιστείτε στη ντίσκο την τελευταία νύχτα. Και εκεί θα το δείτε, μεγάλοι άντρες και γυναίκες να λικνίζονται ανεξέλεγκτα, εκτός ρυθμού, περιμένοντας να τελειώσει, ώστε να γυρίσουν σπίτι και να γράψουν μια μελέτη πάνω σε αυτό.

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι στοιχειοθετημένο στην ιδέα της ακαδημαϊκής ικανότητας. Και υπάρχει λόγος γι' αυτό. Το όλο σύστημα εφευρέθηκε-στον κόσμο δεν υπήρχαν στην πραγματικότητα δημόσια συστήματα εκπαίδευσης πριν το 19ο αιώνα. Όλα σχεδιάστηκαν για να καλύψουν τις ανάγκες της βιομηχανοποίησης.
Έτσι η ιεραρχία έχει τις ρίζες της σε δύο ιδέες.
Η πρώτη είναι ότι τα πιο χρήσιμα μαθήματα για την εύρεση εργασίας είναι στην κορυφή. Σας οδήγησαν, πιθανότατα, μακριά από κάποια πράγματα στο σχολείο, όταν ήσασταν παιδιά, πράγματα που σας άρεσαν, με τη δικαιολογία ότι δεν θα βρίσκατε ποτέ δουλειά κάνοντας αυτά, σωστά; Μην κάνεις μουσική, δεν πρόκειται να γίνεις μουσικός. Μην κάνεις την τέχνη, δεν θα γίνεις καλλιτέχνης. Καλοπροαίρετες συμβουλές - σήμερα προφανώς λανθασμένες. Ολόκληρος ο κόσμος κατακλύζεται από μια επανάσταση.
Και η δεύτερη, είναι η ακαδημαϊκή ικανότητα, η οποία έχει πραγματικά καταλήξει να κυριαρχεί στην άποψη που έχουμε για την εξυπνάδα, διότι τα πανεπιστήμια σχεδίασαν το σύστημα καθ' ομοίωσή τους. Αν το σκεφτείτε, όλο το σύστημα της δημόσιας εκπαίδευσης σε όλο τον κόσμο είναι μια παρατεταμένη διαδικασία εισαγωγής στο πανεπιστήμιο. Με συνέπεια πολλοί, εξαιρετικά ταλαντούχοι, ευφυείς, δημιουργικοί άνθρωποι να νομίζουν πως δεν είναι, επειδή αυτό στο οποίο ήταν καλοί στο σχολείο δεν είχε αξία, ή στιγματιζόταν. Νομίζω πως δεν μας παίρνει να συνεχίσουμε κατά τον ίδιο τρόπο.

Στα επόμενα 30 χρόνια κατά την UNESCO, περισσότεροι άνθρωποι θα αποφοιτούν από την εκπαίδευση σε όλο τον κόσμο, από την αρχή των ιστορικών χρόνων. Περισσότεροι άνθρωποι, και αυτό σε συνδυασμό με όλα όσα συζητήσαμε - την τεχνολογία και το πώς αυτή επιδρά στην εργασία, τη δημογραφία και την τεράστια πληθυσμιακή έκρηξη. Ξαφνικά τα πτυχία δεν θα αξίζουν τίποτα. Δεν είναι αλήθεια; Όταν ήμουν μαθητής, αν είχες πτυχίο, είχες και δουλειά. Εάν δεν είχες δουλειά ήταν επειδή δεν ήθελες να έχεις. Κι εγώ δεν ήθελα, για να είμαι ειλικρινής. Αλλά τώρα παιδιά με πτυχία, συχνά γυρίζουν σπίτι να παίξουν ηλεκτρονικά παιχνίδια, γιατί χρειάζεσαι μεταπτυχιακό, εκεί που πριν χρειαζόσουν πτυχίο και τώρα χρειάζεσαι διδακτορικό εκεί που πριν χρειαζόσουν το άλλο. Είναι μια διαδικασία ακαδημαϊκού πληθωρισμού. Φανερώνει ότι ολόκληρη η δομή της εκπαίδευσης σείεται κάτω από τα πόδια μας.
Πρέπει να ξανασκεφτούμε ριζικά την άποψη που έχουμε για την ευφυΐα.
Ξέρουμε τρία πράγματα γι' αυτή. Πρώτον ποικίλει. Σκεφτόμαστε τον κόσμο με όλους τους τρόπους που τον βιώνουμε. Σκεφτόμαστε οπτικά, ηχητικά, κιναισθητικά. Σκεφτόμαστε με αφηρημένους όρους, με κίνηση.
Δεύτερον, η ευφυΐα είναι δυναμική. Αν κοιτάξετε τις αλληλεπιδράσεις του ανθρώπινου εγκεφάλου, όπως ακούσαμε χθες σε μια σειρά παρουσιάσεων, η ευφυΐα είναι υπέροχα διαδραστική. Ο εγκέφαλος δεν χωρίζεται σε διαμερίσματα. Στην πραγματικότητα, η δημιουργικότητα - την οποία ορίζω σαν τη διαδικασία του να έχεις πρωτότυπες ιδέες που έχουν αξία - συχνά έρχεται μέσω της αλληλεπίδρασης διαφορετικών τρόπων θεώρησης των πραγμάτων.
Στον εγκέφαλο, επί τη ευκαιρία, υπάρχει μία δεσμίδα νευρώνων που ενώνει τα δύο μισά του εγκεφάλου και ονομάζεται Μεσολόβιο. Έχει μεγαλύτερο πάχος στις γυναίκες. Συνεχίζοντας αυτά που είπε η Έλεν χθες, νομίζω πως αυτός είναι ο λόγος που οι γυναίκες είναι καλές στο να κάνουν διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα. Διότι είσαστε, έτσι δεν είναι; Υπάρχει μεγάλη έρευνα, αλλά το ξέρω από την προσωπική μου ζωή. Όταν η γυναίκα μου μαγειρεύει ένα γεύμα στο σπίτι - το οποίο δε συμβαίνει συχνά, ευτυχώς. Αλλά ξέρετε - όχι είναι καλή σε κάποια πράγματα - αλλά όταν εκείνη μαγειρεύει, μιλάει με ανθρώπους στο τηλέφωνο, μιλάει με τα παιδιά, βάφει το ταβάνι, κάνει εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς. Όταν εγώ μαγειρεύω, η πόρτα είναι κλειστή, τα παιδιά είναι έξω, το τηλέφωνο είναι στη βάση του κι αν εκείνη μπει μέσα ενοχλούμαι. Λέω: «Τέρυ, σε παρακαλώ, προσπαθώ να τηγανίσω ένα αυγό. Κάνε μου τη χάρη». Ξέρετε αυτό το παλιό φιλοσοφικό ρητό: Αν ένα δέντρο πέσει στο δάσος και κανένας δεν το ακούσει, συνέβη ή όχι; Θυμάστε εκείνη τη γέρικη καστανιά; Είδα ένα ωραίο μπλουζάκι, πρόσφατα, που έγραφε: «Αν ένας άντρας πει φωναχτά τη γνώμη του στο δάσος, και καμία γυναίκα δεν τον ακούσει, είναι ακόμα λάθος;»

Και το τρίτο πράγμα σχετικά με την ευφυΐα είναι ότι ξεχωρίζει. Γράφω τώρα ένα καινούριο βιβλίο που λέγεται: «Επιφοίτηση» και βασίζεται σε μια σειρά συνεντεύξεων με ανθρώπους για το πώς ανακάλυψαν το ταλέντο τους. Είμαι γοητευμένος από το πώς οι άνθρωποι έφτασαν εκεί. Παρακινήθηκα από μια συζήτηση που είχα με μια υπέροχη γυναίκα, την οποία οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν ακούσει ποτέ, λέγεται Τζίλιαν Λιν, την έχετε ακούσει; Κάποιοι την έχουν. Είναι χορογράφος και όλοι ξέρουν τη δουλειά της. Έκανε τις «Γάτες» και «Το Φάντασμα της Όπερας» Είναι καταπληκτική. Ήμουν στο συμβούλιο του Βασιλικού Μπαλέτου στην Αγγλία, όπως βλέπετε. Τέλος πάντων, η Τζίλιαν κι εγώ γευματίσαμε και τη ρώτησα: «Τζίλιαν, πώς και έγινες χορεύτρια;» Και μου απάντησε οτι ήταν ενδιαφέρον, όταν ήταν στο σχολείο, ήταν πραγματικά σε απελπιστική κατάσταση. Και το σχολείο, τη δεκαετία του 30, έγραψε στους γονείς της και τους είπε:«Πιστεύουμε ότι η Τζίλιαν έχει μαθησιακά προβλήματα». Δεν μπορούσε να συγκεντρωθεί, ήταν νευρική. Νομίζω ότι τώρα θα έλεγαν πως έχει το σύνδρομο Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας. Σωστά; Αλλά ήταν τη δεκαετία του 30 και αυτό το σύνδρομο δεν είχε ακόμα ανακαλυφθεί. Δεν ήταν διαθέσιμη ασθένεια. Ο κόσμος δεν ήξερε ότι μπορούσες να το πάθεις αυτό.
Τέλος πάντων, πήγε να δει κάποιον ειδικό. Έτσι βρέθηκε σε αυτό το δωμάτιο με επένδυση βελανιδιάς και καθόταν εκεί με τη μητέρα της, και την οδήγησαν να καθίσει σε μια καρέκλα στο βάθος. Καθόταν εκεί, πάνω στα χέρια της για 20 λεπτά ενώ αυτός ο άντρας μιλούσε με τη μητέρα της για τα προβλήματα που είχε η Τζίλιαν στο σχολείο. Και στο τέλος - επειδή ενοχλούσε τους άλλους, πήγαινε τις εργασίες της πάντα αργά κλπ, ένα οκτάχρονο κοριτσάκι - στο τέλος ο γιατρός πήγε και κάθισε δίπλα στη Τζίλιαν και της είπε: «Τζίλιαν, άκουσα όλα αυτά που μου είπε η μητέρα σου και θα ήθελα να της μιλήσω ιδιαιτέρως». Της είπε: «Περίμενε εδώ, θα γυρίσουμε, δε θ' αργήσουμε». και έφυγαν αφήνοντάς την πίσω. Αλλά βγαίνοντας από το δωμάτιο, άνοιξε το ραδιόφωνο που ήταν πάνω στο γραφείο του. Και όταν βγήκαν, είπε στη μητέρα της: «Απλά κάτσε και παρακολούθησέ τη». Και μόλις έφυγαν από το δωμάτιο, μου είπε ότι πετάχτηκε όρθια και κουνιόταν στο ρυθμό της μουσικής. Την παρακολούθησαν για λίγα λεπτά και μετά γύρισε στη μητέρα της και της είπε: «Κυρία Λιν, η Τζίλιαν δεν είναι άρρωστη, είναι χορεύτρια. Πηγαίνετέ τη σε μία σχολή χορού».
Τη ρώτησα: «Τι έγινε τελικά;» Μου είπε: «Το έκανε. Δεν μπορώ να σου περιγράψω τι υπέροχα που ήταν. Μπήκαμε στο δωμάτιο και ήταν γεμάτο με ανθρώπους σαν κι εμένα. Ανθρώπους που δεν μπορούσαν να σταθούν ακίνητοι. Ανθρώπους που έπρεπε να κινηθούν για να σκεφτούν». Έκαναν μπαλέτο, κλακέτες, τζαζ, μοντέρνο χορό, σύγχρονο χορό. Τελικά έδωσε εξετάσεις για τη Βασιλική Σχολή Μπαλέτου, έγινε σολίστας, είχε μια θαυμάσια καριέρα στο Βασιλικό Μπαλέτο. Αποφοίτησε από τη Βασιλική Σχολή και ίδρυσε τη δική της εταιρία, το Θίασο Χορού της Τζίλιαν Λιν και γνώρισε τον Άντριου Λόιντ Γουέμπερ.Ήταν υπεύθυνη για κάποιες από τις πιο επιτυχημένες θεατρικές παραγωγές στην ιστορία, έδωσε χαρά σε εκατομμύρια ανθρώπους, και είναι πολυεκατομμυριούχος. Κάποιος άλλος μπορεί να της έδινε φάρμακα και να της έλεγε να ηρεμήσει.
Τώρα νομίζω οτι καταλήγουμε στο εξής: Ο Αλ Γκορ μίλησε τις προάλλες σχετικά με την οικολογία, και την επανάσταση που ξεκίνησε από τη Ρέιτσελ Κάρσον. Πιστεύω ότι η μοναδική μας ελπίδα για το μέλλον είναι να υιοθετήσουμε μία νέα ιδεολογία για την ανθρώπινη οικολογία, όπου να ανασχηματίσουμε την αντίληψή μας για τον πλούτο των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα έχει σμιλεύσει τα μυαλά μας με τον τρόπο που εμείς σμιλεύουμε τη Γη: για μια συγκεκριμένη χρήση. Και δεν θα μας χρησιμεύσει για το μέλλον. Πρέπει να ξανασκεφτούμε τις θεμελιώδεις αρχές με τις οποίες εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας. Υπήρχε ένα θαυμάσιο ρητό του Τζόνας Σαλκ, ο οποίος είπε: «Αν όλα τα έντομα εξαφανίζονταν από τη Γη, μέσα σε 50 χρόνια όλη η ζωή στον πλανήτη θα τέλειωνε. Αν το ανθρώπινο είδος εξαφανιζόταν από τη Γη, μέσα σε 50 χρόνια όλες οι μορφές ζωής θα ευδοκιμούσαν». Και έχει δίκιο.
Αυτό που γιορτάζει το TED είναι το δώρο της ανθρώπινης φαντασίας. Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί να χρησιμοποιούμε αυτό το δώρο με σοφία, και να αποτρέπουμε κάποια από τα σενάρια που συζητήσαμε.
Και ο μόνος τρόπος να το κάνουμε αυτό, είναι να αναγνωρίσουμε τις δημιουργικές μας ικανότητες για τον πλούτο που διαθέτουν, και τα παιδιά μας για την ελπίδα που είναι. Στόχος μας είναι να εκπαιδεύσουμε την ολότητά τους, ώστε να αντιμετωπίσουν το μέλλον.
Παρεμπιπτόντως, μπορεί εμείς να μην δούμε αυτό το μέλλον αλλά εκείνα θα το δουν. Δουλειά μας είναι να τα βοηθήσουμε να κερδίσουν κάτι από αυτό.
Σας ευχαριστώ πολύ.