Τα σφάλματα, αγάπη μου, για τους ανθρώπους είναι

"Ήθελα κάτι να σου πω...", λεει το τραγούδι. Μωρέ, πολλά ήθελα και θελω να σου πω, αλλα, άσε, "...σε μια καλύτερη εποχή", που λεει και το ίδιο τραγούδι, στη συνεχεια. Ηρακλής Βαβάτσικας, στη μουσική, Ηλίας Κατσούλης, στα λόγια.



Τώρα, να σου πω για χθες το βραδυ, αργά. Έντυνα τα βιβλία της μικρής τελειοφοίτου του δημοτικού παρακαλώ, άρα όχι και τόσο μικρή, μην το ακούσει κι ακούσω τα εξ'αμάξης...Καταληψη στο τραπεζι του καθιστικού, βιβλία, διαφανες αυτοκόλητο, ψαλίδι και άντε κουραγιο, ένα ακόμη και τελειώνει...η πρώτη φουρνιά.
Όπως πρόσεχα τις γωνίες και έντυνα προσεκτικά, να το γεμίσω με φουσκάλες και τσακίσματα, ε, δε λεει, το βιβλίο της Ιστορίας, ήρθε και θρονιάστηκε μια σκέψη. Εμ, δεν ξερει πού παει; Ξερει, ξερει, η άτιμη.
Θυμήθηκα αυτό που κατα καιρούς μου έχουν πει, πολλές φορές, και τα δυο μου παιδιά και σε μια φραση συνοψίζεται στο εξής: "πώς γίνεται να είμαστε εμείς παντα οι καλοί;" Φετος η μικρή μου στην Ιστορία θα μου την ξανακανει την ερώτηση, την περιμένω. Το βιβλίο της Ιστορίας που θα κανουν δεν είναι εκείνο που σκανδαλισε τη χώρα, πριν απο λίγα χρόνια, εκείνο αποσύρθηκε, ξαναγύρισε το παλιό. Μοιαζει με το σχολικό βιβλίο Ιστορίας της δικιάς μου εποχής, τω καιρω εκείνω, τρομαζω να σκεφτω ότι είναι το ίδιο, λες; Γεμάτο ήρωες, ανδρειες πραξεις, αυτες που ακόμη και τα παιδιά, ιδίως της εποχής μας, καταλαβαίνουν ότι παρουσιάζονται ηρωοποιημένες και ωραιοποιημένες, άρα πόσο αληθινές; Τα παιδιά ξερουν ότι δεν είναι έτσι η ζωή.
Γίνεται παντα στο εργο να είμαστε όλο οι καλοί; Ποτέ οι φταίχτες, ποτέ ένοχοι; Αυτό με μαθηματική ακρίβεια κανει τους "αλλους" παντα κακούς, και δεν απεχει πολύ να σκεφτείς μετα πως οι αλλοι, οι κακοί, μας υπονομεύουν και μας καταδιώκουν, ενώ εμείς, οι τόσο καλοί και αθώοι, δεν καναμε τίποτα κακό.
Το μεγαλείο του να παραδεχεσαι τα σφαλματά σου και να μην τα επαναλαμβάνεις σε κανει σπουδαίο.
Και όχι μόνο στην Ιστορία.
Και για τα παιδιά αυτό είναι νομίζω πιο σημαντικό απ'όσο καμια φορα νομίζουμε.
Όπως ο ήρωας της Ιστορίας, μπορεί να έσφαλε αλλα επανόρθωσε, ή δεν επανόρθωσε, παραδεχτηκε ή δεν παραδεχτηκε, αποδείχτηκε μικρός ή μεγαλοπρεπής, το ίδιο κι εμείς, γονείς, μεγαλοι, όποιο ρόλο κι αν παίζουμε στη ζωή των παιδιών.
Δεν μας υποβαθμίζουν τα σφαλματα. Κάθε αλλο. Είναι πέρα για πέρα ανθρώπινα. Και άνθρωποι είμαστε, όχι θεοί και υπερήρωες κι εμείς και τα παιδιά μας.
Δεν είναι ντροπή τα λάθη. Ίσα-ίσα.
Ο φόβος του λαθους κόβει φτερα. Ποιος θα εκανε καινούρια πραγματα αν για να τα κανει θα έπρεπε να ξερει ότι σίγουρα δεν θα αποτύχει; Μα, στη ζωή, στην Ιστορία, παντού, στα μικρα και τα μεγαλα, εκείνοι που δουλεύουν σκληρα, ονειρευονται και αφοσιώνονται, και μαζί ριψοκινδυνευουν την αποτυχία, που δε φοβούνται το λαθος, κανουν τα σπουδαία πραγματα. Κι οι σπουδαίοι πραγματικα είναι εκείνοι που εχουν το θαρρος να παίρνουν την ευθυνη των πραξεων και των λόγων τους. Αυτο εμείς εδώ στο βορρα το λεμε κιμπαριλίκι και θελει μεγαλο θαρρος. Όλα τα αλλα θελουν απλώς θρασσος. Τετοιο εχουν, πολύ, πολλοί.
Καμια φορα σκεφτομαι, ας πούμε πως ήμουν παιδί τωρα. Και παλευα να βρω τον εαυτό μου. Κι έψαχνα το πρότυπό μου, έστω, καποιον να με εμπνευσει, να μου πει, μπορείς να γίνεις κάτι καλό, σημαντικό. Τι θα με βοηθούσε;
Πολύ συχνά, εμείς οι μεγαλοι ξεχναμε πως είμαστε άνθρωποι και μεγαλώνουμε ανθρώπους. Ειναι σκληρό και απογοητευτικό ίσως για ένα παιδί να μεγαλώνει ακούγοντας, "εγώ στην ηλικία σου δε θύμωνα έτσι", "εγώ με τον αδελφό μου ποτε δε μάλωνα". Ανταγωνισμό κανουμε με το παιδί, έστω άθελά μας;  Να βοηθήσουμε θελουμε ή να καμαρώσουμε για το πόσο καλύτεροι ήμασταν εμείς απο αυτό στην ίδια ηλικία;
Αν ήσουν παιδί και ζήλευες και μάλωνες και φερόσουν άσχημα, σε όλους μας συμβαίνει, θα σε βοηθούσε να ξερεις ότι καποιος το είχε παθει κι αυτός καποτε αλλα τα καταφερε, ξεπερασε αυτό το σταδιο, ξεπέρασε αυτή τη συμπεριφορά; Ξεαγχώνονται, πιστευω, τα παιδιά, απενοχοποιούνται να ξερουν ότι και σε μας τους μεγαλους καποτε συνεβη αυτό που συμβαίνει και σε αυτούς. Κι όμως τα καταφεραμε. Είναι ανθρώπινο, δε χαλασε ο κόσμος. Ξεπερνιέται. Όταν καμια φορα μαλωναν τα παιδια μου - ποια αδελφια δε μάλωσαν ποτέ; - καθώς ξέρουν ότι εχω πολύ καλή σχεση με τις αδελφες μου, ιδιαίτερα με τη μικρή μεγαλωσαμε σχεδόν σαν δίδυμες, τους έλεγα μετα τη μπόρα τους, ότι κι εγώ μάλωνα με την αδελφή μου, αλλα να, ξεπερνιέται κι αυτό, μαθαμε ό,τι μάθαμε κι οι δυο από αυτό και τώρα είμαστε όχι απλώς αγαπημένες αλλα κι όσο περνά ο καιρός ακόμη καλύτερα. Αυτή η προοπτική καθησυχαζει τα παιδιά, έτσι νομίζω. Και τους δίνει εμπιστοσύνη για αυτό που έρχεται.
Και στο τελος-τελος είναι τουλάχιστον παρηγορητικό και ίσως αρκούντως εμπνευστικό να θυμίζουμε στα παιδιά μας, τι καταφεραμε με προσπαθεια. Να παραδεχόμαστε τα λάθη μας ή την ανεπάρκειά μας. Να μαθαίνουμε από τα λάθη μας. Να διορθωνόμαστε. Να αλλαζουμε στο καλύτερο, χωρίς "εγώ έτσι είμαι". Άρα, να ζούμε σωστά.
Δεν είμαι σίγουρη ότι τα παιδιά εκτιμούν τους αλάθητους, τις αυθεντίες, τους ήρωες, που παντα όλα τα κανουν ά-ψογα. Ούτε τους βοηθάνε, είτε είναι ήρωες της Ιστορίας, είτε γονείς, είτε δασκαλοι και καθηγητές τους. Ούτε και μας πιστεύουν όταν νομίζουμε ότι όλα τα κανουμε σωστα. Μην κοιτας που δεν μας το λενε, ή δεν το λένε συχνά. Μας κρίνουν αυστηρά και δίκαια. Ξερουν τι κανουμε, βλεπουν ποιοι είμαστε. Και είμαι μαλλον σίγουρη, ότι εκτιμάνε την ειλικρίνεια, την προσπαθεια, τη βελτίωση, το αποτελεσμα. Είναι σπουδαίο μάθημα ότι οι άνθρωποι γίνονται αυτό που θελουν και αξίζει να προσπαθήσουν, κανοντας και λαθη, πώς αλλιώς;


Υ.Γ. Θαλασσενια μου, είδα το παιχνίδι που με καλεσες, σε ευχαριστώ παρα πολύ! Μάλλον αύριο θα τα καταφέρω να παίξω.
Υ.Γ.2 Χθες και σήμερα η "Καλημέρα", μετακόμισε το απόγευμα, απο τις 5 έως τις 7. Η εκπομπή βγαίνει από το περίπτερο του Υπ.Πολιτισμού και Τουρισμού στην ΔΕΘ (περίπτερο 3). Χθες ήρθαν στην εκπομπή ο Μάνος Αχαλινωτόπουλος, και στη συνεχεια ο Δημήτρης Μυστακίδης, μπουζούκι, και ο Δημήτρης Σφίγγος, κιθάρα, ήρθαν έπαιξαν και τραγούδησαν επιτόπια μερικά από τα πιο όμορφα ρεμπέτικα τραγούδια.
Σήμερα θα έρθουν να παίξουν και να τραγουδήσουν η Φωτεινή Βελεσιώτου, ο Λάρυ Χαριτίδης, ο  Μάκης Πάντσιος κι ο Δημητρης Τσιολχάς, θα περάσουν να μας πουν ένα παραμύθι η Ανθή Θανου κι ο Παναγιώτης Κούλελης και θα κάνουν ένα "Πέρασμα" και οι Πλειάδες. Αν βρεθείτε στην ΔΕΘ, εκείνη την ώρα, ίσως τα πούμε κι απο κοντά.
Υ.Γ.3 Βλέπω πόσα πολλά γραψατε στα blog σας τόσον καιρό που έλειπα, εχω να διαβασω, όχι αστεία...

μαμάδες, μπαμπάδες, για μας μιλάνε...

(η φωτογραφία απο εδώ)

Όταν είμαστε σε μια κατάσταση έχουμε μια αντίληψη για αυτήν. Αν θεωρούμε ότι είμαστε αυτό που είμαστε, αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε αλλα και αυτό που φαινόμαστε κι αυτό που βλεπουν και οι αλλοι σε μας, εχει σημασία να ακούμε τι λενε οι αλλοι για μας.
Λοιπόν, μια φίλη μου προχθες, μου έλεγε τα στραβά που κανουμε εμείς οι μαμάδες κι οι μπαμπάδες και το μεγα που μας καταλόγιζε ήταν το πόσο απόλυτα κολλημενοι και υπερπροστατευτικοί είμαστε στα βλασταρια μας, πέραν των...οκτώ, αντε των δωδεκα μηνών του παιδιού μας. Σου φαίνεται λίγο διαστημα; Κι εμενα έτσι μου φαινόταν. Η Τζενη επεμενε. "Είναι επιστημονικό αυτό που σου λέω", μου έλεγε. "Τόσο είναι βιολογικα απαραίτητη η προσκόληση της μανας και του παιδιού, το απόλυτο μαζί, μετα είναι επιζήμιο." Μια χαρα καταλαβαινα τι ήθελε να πει. Θυμήθηκα και πώς μεγαλωναν οι ινδιανες τα παιδιά τους, κολλημενα πανω τους μεχρι να περπατήσουν, μετα τα άφηναν κάτω, αλλα είπα να το παω στην αλλη άκρη. "Ελα, ρε και δεν θα αγκαλιάζω το παιδί μου μετα τους δεκα μήνες, δεν θα το φιλάω; Πλακα κάνεις;" "Με μετρο αγαπητή μου φίλη, χωρίς χαζες υπερβολές. Το ζητούμενο είναι μια καλή σχέση, σταθερή και τρυφερή που όμως σου μαθαίνει την αυτονομία και την ύπαρξη ενός μίνιμουμ εξάρτησης*",συνεχισε εκείνη απτόητη. "Τι το καταπιέζετε το παιδί και νομίζετε ότι αυτό είναι αγαπη;" (εδώ την πατησα, γιατί ήμουν έτοιμη να πω ότι απο την πολλή αγαπη δεν έπαθε κανείς τίποτα, αλλα είναι κι εξυπνη η άτιμη και μου αφαιρούσε ενα ενα τα επιχειρήματα. Οκ, δικαιο εχει, το πολύ απο πανω δεν είναι ακριβώς αγαπη, και σίγουρα δεν είναι καθόλου χρήσιμο για το παιδί) "Και στο λεω εγώ", συνεχίζει, "που μεγαλωσα σε περιβαλλον υπεργονεϊσμού (καλά στους νεολογσμούς δεν την πιανει κανείς, την γαιδούρα). Δεν κανει καλό, άκου με."
Μην χρησιμοποιείτε το παιδί σας για τις δικές σας αναγκες, μπορεί να ήθελε να πει, αλλα σου λεει, ασε μην το πω κι αυτό και το παρατραβήξω. Όχι ότι θα είχε πρόβλημα, με τους φίλους μου ευτυχώς μιλάμε ανοιχτα για αυτά και δεν μπαίνει θεμα παρεξήγησης, αλλα θα μπαίναμε και σε αλλα χωραφια και δεν ήταν η ώρα.

Για το τελος σου αφήνω αυτά ακριβώς όπως μου τα εγραψε σήμερα.
"Σας παρακαλώ, αφήστε τα παιδάκια να ζήσουν ευτυχισμένα, αφήστε τα να ζοριστούν, μεγαλώστε τα για τον κόσμο που φτιάξανε/φτιάξατε/φτιάξαμε, όχι για τον κόσμο που ονειρεύεστε. Είναι σκληρό, αλλά κάντε το!!!"
"Δεν κάνω την έξυπνη, δεν έχω δικά μου παιδιά, αγαπώ πολύ όμως τα παιδιά και υπήρξα παιδί υπερπροστατευτικών γονιών. Βλέπω γύρω μου, απλώς, όλους τους αγαπημένους φίλους που έχουν παιδιά: τα καταστρέφουν το ίδιο αποτελεσματικά, με τις ίδιες μεθόδους που "καταστραφήκαμε" κάποιοι από τη γενιά μου. Είναι, αλήθεια, τόσο πολύ κρίμα...οι γονείς χαίρονται τόσο πολύ όταν όλα τα "απ' έξω" φαίνονται όμορφα και τακτοποιημένα: καλό φαγητό, ρουχαλάκια, υγεία, καλοί βαθμοί στο σχολείο, δεξιότητες-ταλέντα, προσωπικότητα. Αλλά "στο μυαλό (και στην ψυχή) είναι ο στόχος", το νου σου, γονιέ (όπως θα' λεγε και η Γώγου). Είναι ελάχιστα τα σημερινά παιδιά που θα ζήσουν χαρούμενη ζωή ως ενήλικες και πάντως όχι λόγω οικονομικών προβλημάτων. Είμαι βέβαιη γι' αυτό. Και είναι τόσο κρίμα..."


*φραση του ψυχίατρου Ματθαίου Γιωσαφάτ

Children See ... Children Do

(Είδα αυτό το video στο www.protagon.gr, χθες, Τετάρτη πρωί)

Τρίτη προς Τετάρτη

"Με τα πόδια, έλεγε, μόνο με τα πόδια γνωρίζεις το έδαφος, νιώθεις τους κραδασμούς του τόπου που πατάς. Μην αντιστέκεσαι στην πόλη, άσε να εισχωρήσει απο τα πέλματα μέσα σου, σιγά σιγά. Έτσι, κάποτε, ίσως να φτασει και στην καρδιά"
Περπατω στην πόλη. Βρεχει. Με διαλείμματα λιακάδας.
Προχθες στον ύπνο μου, περίεργο ήταν, ήμουν σε ενα παραξενο τοπίο. Όλο κάτι μου θύμιζε, κι όλο δεν μπορούσα να πω στον εαυτό μου, τι ακριβώς. Όταν το καταλαβα είχα ξυπνήσει. Ρεμπραντ. Μέσα σε πίνακές του, περίεργο πράγμα. Η αρχή, ένας πίνακας. Αυτό που δείχνει. Κι αυτό που θα μπορούσε να υπάρχει γύρω, εκεί που σταματαει το κάδρο. Ξανάνοιξα τον τόμο με τους πίνακές του. Δεν ξέρω τόσα πολλά, μην κανω την έξυπνη. Η "εβραία νύφη", ή, όπως θυμόμουν, "η εβραία μνηστή", μπήκε στον ύπνο μου.

Η αφορμή το βιβλίο του Νίκου Δαββέτα που διαβαζα την Κυριακή. Κοιτούσα το φαγητό στο φούρνο, οι μυρωδιές με καθησύχαζαν ότι, τουλάχιστον εκεί, όλα πάνε καλά, και ακουμπισμένη στο τραπέζι της κουζίνας, τελείωνα τις τελευταίες σελίδες του.
Μια γυναίκα, το παρελθόν της, και μαζί η ιστορία μιας πόλης. Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Βερολίνο. Γυναίκες, άντρες, ιστορίες και η Ιστορία.
"Ξέρετε, με επισκέπτεται συχνά στα όνειρά μου, κάθεται απέναντί μου φορώντας το λευκό της πέπλο και με κοιτά. Είναι η νύφη που δεν έγινα ποτέ.
Εγώ, βλέπετε, επέζησα. Αγόρασα πολλά φουστανια απο τότε, ακριβά, φθηνά, μονόχρωμα, πολύχρωμα, κεντημένα με άνθη, με λαιμόκοψη, με γιακαδάκι, με τετράγωνο ντεκολτέ. Όλα φυσικά μακρυμάνικα... Κανενα δεν μ'έντυσε. Με φορούσαν, δεν τα φορούσα... Και παντα ο ίδιος φόβος. Πως κάτι πάνω τους στραβό, ένα κουμπί που κρέμεται, μια κίτρινη κλωστή, ένα αδιόρατο ίχνος κιμωλίας, τραβαει σα μαγνήτης τα βλεμματα των περαστικών"
Διαβαζα και σκεφτόμουν κι αυτα που διαβαζα κι από αυτα που διάβαζα αλλα . Παντα ετσι γίνεται με τα βιβλία; Με μενα, ναι.
Ό,τι κι όπως μας μεγαλωσε όταν μεγαλώνουμε γίνονται ή τα φτερά μας ή η σκιά μας; Αυτό το δεύτερο, που είναι και το βαρύ, για τους γονείς μας, αρχοντικά ξεπερνώντας τα παλιά ή μίζερα κατηγορώντας τους για τα πάντα, λεγεται πιο εύκολα; Για τα παιδιά μας, ως γονείς δυσκολότερα; Τι κουβαλάει το παιδί από τη ζωή του γονιού του, απο τη σχεση του με αλλους ανθρώπους, τις επιλογές, τη ζωή του την ίδια; Και, πιο πολύ, τι θα κουβαλήσει όταν μεγαλώσει; Τι θα πληρώσει, τις πιο πολλές φορές με καθυστερηση χρόνων, εν είδει κληρονομιάς; Άντε τώρα, όλα αυτα, από την Νίκη, του βιβλίου, που κουβαλαει πληγωμένη τις δικές της, βαθια τραυματικές, καθόλου συνηθισμένες είναι η αλήθεια, σκιές. Κι απο τη ζωή του αφηγητή της "Εβραίας νύφης". Ψαχνουν τις ζωές τους μέσα στις ζωές των γονιών τους, ποιοι είναι αυτοί μέσα απο το ποιοι ήταν εκείνοι. Παλιές και καινούριες φωτιές ξεθάβουν τα μυστικά τους. Η Νίκη, αν στεκοταν δίπλα στον Κουρτ Βάλζερ, ίσως να θύμιζαν τον πίνακα του Ρέμπραντ. Με την ίδια απορία. Ποια είναι αυτή; Και ποιος είναι αυτός ;Ο μνηστήρας ή ο πατέρας της; Αυτός που την σώζει ή την καταπιέζει;
Είναι άνθρωποι που την αποζητούν, λες, τη δυστυχία τους. Αυτή να στρίψει κατα λάθος, είναι ικανοί να αλλαξουν πορεία για να πέσουν πανω της. Αποφάσισαν ότι είναι η δυστυχία τροφή της ζωής τους; Τους αρεσει να τους λυπούνται; Να είναι πρωταγωνιστες σε ενα, έστω και, αξιολύπητο μελό; Ποιος ξέρει...
"Η μητέρα μου σε όλη της τη ζωή  αναζητούσε ένα σοβαρό λόγο για να είναι δυστυχής και τον βρήκε στο πρόσωπο του πατέρα μου. Ίσως γι'αυτό και δεχτηκε να τον παντρευτεί"
Κι είναι κι εκείνοι που βλεπουν τα πραγματα αλλιώς.
"Νταβίκο, μάθε τον εχθρό σου. Κλέψε νότες απο τη μουσική του. Λιώσε τους ήχους σου μέσα στις δικές του συγχορδίες, μετεφρασε όσο καλύτερα μπορείς τα ποιήματά του, μελέτησε τους νόμους του, τα θρησκευτικά του βιβλία. Κατακτησε τον κόσμο του φτιάχνοντας καλύτερους δρόμους, πιο γερα σπίτια, ανθεκτικότερες γέφυρες. Φύτεψε όσα περισσότερα δεντρα μπορείς. Μην ξεριζώνεις τα δικά του...Τους ξύλινους φραχτες που σας χωρίζουν εσύ πρώτος επιδιόρθωσε. Αν στεκεσαι απέναντί του πετώντας μοναχά πέτρες, θα είσαι για παντα ένας άνθρωπος της λίθινης εποχής, καταδικασμένος να επιστρεψει καποια μέρα στη σπηλιά του..."

Έξω ακόμη βρεχει. Τρίτη σήμερα, λέγαμε, όλοι σχεδόν, καλή βδομάδα, σαν να ήταν Δευτέρα. Για λίγα λεπτα ακόμα, Τρίτη 16 Φεβρουαρίου 2010.
Με ρωτούσατε την Παρασκευή να σας ξαναπώ αυτήν την φραση που ήρθε με μήνυμα στην εκπομπή για τον έρωτα. Κάνοντας άσκηση μνήμης, λεω να την πω όπως την θυμάμαι. Έλεγε πανω-κάτω τα εξής, ο έρωτας είναι ουσιαστικά τρία πραγματα, πόθος, θαυμασμός και εκτίμηση. Και τα δυο να έχεις μόνο, καλά είναι. Αν εχεις και τα τρία, δεν χρειάζεται να πεθανεις για να πας στον παραδεισο.
Ελπίζω να θυμάμαι καλά. Ποιου είναι τα λόγια δεν μου είπε ο ακροατής που μου τα έστειλε και δεν πρόλαβα να ψάξω. Αν ξέρεις, αν προλαβαίνεις να ψαξεις, πες μου, αν θες.
Αύριο στην εκπομπή, θα μιλήσουμε με τον Νίκο Δαββέτα για το βιβλίο του "Η εβραία νύφη", που σου έλεγα πριν, και θα μιλήσουμε και για φωτογραφία, ξανά. Σήμερα μιλούσαμε με τον Bernard Cuomo, για την έκθεσή του, εγκαινιάστηκε σήμερα, στον ΙΑΝΟ με τίτλο «ELLηνίδες ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ», 21+1 πορτραίτα γυναικών. Αύριο, ο Ανδρεας Ζερβας θα μας μιλήσει για την έκθεσή του "Explore Light", που εγκαινιάζεται στο Καφωδείο Ελληνικό.